Wednesday, August 27, 2014

Kalphung nghet kan mamawh



Sawrkar leh pâwl hrang hrangte hian kalphung kan nei vek a. Inkaihhruaina leh dân (rules & regulations) pawh kan nei bawk. Mumal nei lova pâwl leh sawrkar a kal chuan rei loteah pâwl a keh chhe thuai thin. Sawrkar leh department hrang hrangte pawh hian kalphung nghet leh belhchiandawl an neih a ngai. Pâwl a awm rêng rêngin ziak loh dân hi a awm ve thin a, he ziak loh dân hi member-ten kan zah thiam a tûl hle.

Indian kan nihna hi a lang ve thin a, Mizo kan nihna hi a lang chiang lehzual hle thin. American constitution duangtute khân article pasarih chiah an dah; a ruhrel (skeleton) chiah an duang a. A bâk zawng chu mipuiten tisain (flesh) rawn hnawh khat rawh se an ti. Indian constitution-ah chuan article 395 lai a awm. America mipuite leh India mipuite rinawmna leh thawhrimna inthlauhzia chu kan hre theuh awm e.

Kalphung hi a bulthûm atanga a dik loh chuan ram leh hnamin hma a sâwn thei tak tak ngai lo. America mipuite khuan an ram an hmangaih êm êm a, constitution ruhrel tlêm tak ruhro ang mai chu ziak loh dân hmangin tisain an hnawh khat hneh hle a ni. American nih hi an zak lo mai ni lovin an inchhuang zâwk hial a ni. Indian nih hi inchhuanna tlâk a ni meuh em? Mizo kan nihna hi chhuan tlakin kan hmang tha em? Mizoram mi kan nihna hi India ram chhûngah a hmai uanthlâk meuh em? India ram hmun danga Mizoram hre lo eng emaw zât an awm te hian ngaihtuah a titam a, Mizoram an hriat loh avanga kan thinur letling dâwn dâwn te phei chu zahna tham a tling zâwkin ka hria. India ramah chuan ziak dân kan ngah êm êm a, ziak ni reng siin mipuiten kan zâwm chuang si lo. A pawimawh ber chu rilru lama nghehna hi a ni.

Tunlai leh tunhma pawhin Mizoramah hian buaina neuh neuh kan tâwk fo va. Tunlai boruak lêng vêl thlîr hian kalphung nghet kan mamawhzia a lang chiang hle. Hmân deuh khân 3F doctor a rûka lâk a ni a, a hma deuhin interview hmanga doctor post 88 lâk a lo ni tawh a, tunah MPSC lamin Medical Officer interview hmanga lâk an tum leh niin ka lo hria a. He kalphung pawh hi ‘dân’ anga kan nei law law a nih loh chuan eng tikah emaw written exam te kha an rawn ti leh ang a, kan buai leh ang tih a hlauhawm. Mihring kan pung zêl a, kum rei loteah Mizoram mihring hian nuai 50 chu kan tling thuai ang. Chutih huna thil awm dân tur thlîr thiam mihring kan mamawh a ni.

Health department hnuaiah staff nurse post 20 lâk a ni dâwn a, written exam neih a ni a. Tunhma pawhin interview hmanga lâk a lo ni tawh a. Lungawi lote thawi dam nân emaw ni contract-a lo thawk rei tawhte tân post 50, interview chauha lâk a ni leh dâwn niawmin thuneituten an sawi leh ta. Kan buaina hi a tâwp mai dâwn lo a ang khawp mai.

Kalphung nghet tak kan neih a hun tawh hle. Tûn hi bul tan nân kan hmang dâwn a nih chuan written exam hi huaisen taka kal tlangpui a hun a. Interview chauha kan ti thin dâwn a nih chuan exam hi cancel leh mai pawh a tha ang.

Hetih lai hian contract-a kum eng emaw zât lo thawk tawh nurse-te tân chuan written exam hi a huphurhawm ve mai thei. Ngaihtuahna tithui deuh chu, kum eng emaw zât contract-a lo thawk tawhte hi tunhmaa written leh interview-ah te an lo tling lo ngun viau tawh pawh a ni thei. Dik taka a tling leh tlâk an la thin a nih chuan, heng mite hi an zir chhuah hlim leh tun thleng pawhin a tling leh tlâk zingah an tel pha lo pawh a ni thei. Experience chu a pawimawh khawp mai, chutih laiin thiamna tak tak hi a pawimawh zâwk hial awm e.

Written exam-ah hian zir chhuak hlim hlawt tân chuan kawng a inhawng zau deuh hlek chuan a hriat. Nimahsela, hei hi chhuanlam tur erawh a tling lo. Sawrkar hna hrang hrang lâknaah pawh experience hi a pawimawh vek a; nimahsela, civil service exam-ah pawh kum over têp têp te pawh an tling teuh teuh tho alawm. Experience avanga interview chauh neiha tlin kan inbeisei a nih chuan kan rilru sûkthlêk a fuh zân lo a ni mai thei.

A pawimawh ber chu sawrkar hian kalphung nghet tak a neih a ngai. Hna lâk a awm dâwn apianga kalphung tihdanglam fo hian buaina lian zâwk a chawk chhuak ang tih a hlauhawm. Kalphung nghet tak kan neih chuan chu kalphung mil chuan a dîl turte an inbuatsaih ang a, a tling leh tlâk te chauh lâk an ni thin dâwn a ni. Tu man kan sawisêl thei lo vang a, tu man a fair lo kan ti thei bawk hek lo vang.

Thursday, August 21, 2014

Pathian tân a tha ber



“Duh thlangin an thlang sual” tih tawngkam hi kan naupan lai chuan kan hmang lâr hle thin. Duh thlan tur a awm chuan a chhe ber thlan hi thil awl a ni hran lo. JF Laldailova khân alu a lei dâwnin thlang ve dun dun lovin a hmaa mi chu a thâm pawp pawp zêl an ti. A entawntlâk hlein ka hria. Thenkhat chuan keimahni tân a tha ber kan hauh a, midang chuan a tha vak lo pawh nei se pawi kan ti vak lo. A Pathian thu lo hle.

Kan Pathian biak hi a tha ber duh mi a ni a, Amah pawhin van mipuite zinga a tha ber A fapa mal neih chhun Isua Krista kan tân min pe phal a ni. A tha ber hi Pathian tân i hauh tlat ang u. Abela chuan a ran rual zinga a thau tha tha leh a hrisel tha tha Pathian tân a hlân a, Pathian pawh a chungah a lawm êm êm a nih kha.

Inkhawm thawhlawm te hi thenkhat chu hman tlâk mang loh te zuk awm a! Kan pêk Pathian hi a lawm a rinawm lêm loh. Pathian tâna pe ni lovin thiante leh bula thute hmuha mawi, rûn dâlah ti niawm lek kan ni. Thlai thar thawhlawm kan thawh pawhin a thar hmasa sa ti ngawt lovin, a thar hmasa zingah pawh a tha tha leh îtawm deuh deuh hi Pathian tân pêk i uar ang u.

Envelop-a kan pawisa thawh te hi a theih hrâm chuan a thar tha tha dah ila, a hlui leh zawr chhe deuh chu keimahni hman atân i ti zâwk teh ang. Office kan kaiin emaw, office kan dawr dâwnin emaw, dawr kan nghahin emaw, interview kan neih dâwn emaw, thiante nêna kan lên chhuah dawnin kan thawmhnaw neih that ber ber kan inbel a. Thlîr thuak chuan sawiselna tur rêng awm lovin kan inpen parh thin. Chutih laiin thenkhat chuan inkhawm loh phah nân chhuanlama hmangin thawmhnaw hâk tlâk kan nei lo fo. Mizoram Chief Minister emaw India ram Prime Minister hmaah ding dâwn ta ila a nalh thei ang berin kan inthuam a rinawm. Lei leh van lalber hmaa kan inlan dâwn chuan hmun dang zawnga kan inthuamna aia nalh leh tha-in kan inthuam tur a ni.

Kan ni tin hun hman dân hi thenkhat chuan kan chhût kher lo mai thei. Naktuk atang chuan zing kan thawh atanga zan kan mut thlengin i chhût teh ang. Pathian tân hun pe lêk lova kan nilên thak thak châng a awm mai lo’ng maw? Pathian tâna hun pe thinte pawhin hun ‘tha ber’ kan pe meuh em? Ni khat darkar 24 chhunga hun tha ber hi Pathian kan pe tur a ni. Pathian tâna a tha ber pêk hi a lo hrehawm lêm lo ve. Ani chuan kan tâna tha ber min pêk a châk êm êm si a.

Hmânah chuan...



Hmânah chuan Norway ram khu Denmark awpna hnuaiah a awm thin a. 1814 khân independence a sual chhuak a; nimahsela, ram rethei tak a nih avangin Sweden ram chu nghêngin ram zalên ni siin Sweden rorelna hnuaiah hun eng emaw chen a kûn nghe nghe. Kum 1980-ah Norway economics chuan ziaawm lam panin intodelhna kawngah a thang nasa hle. He a hmasawnna hi eng dang ni lovin agriculture lamah leh ram dang nêna insumdâwn tawnna kawngah a ni. Thing tam tak an thawn chhuak a, ram dang nêna insumdâwn tawnna kawnga khuahkhirhna tam tak an thlah zalên a. Kum 1981-a international wave of credit liberalization a kalpui ve hnu phei chuan ram hausa tak niin khawvel ram hausa leh intodelh (2013) zîngah Norway chu pakhatna a lo ni ta hial mai.

Hmânah chuan Australia hi ram hausa tak a ni ngai lo. Indopui pahnihna hnu phei kha chuan economics lamah harsatna namên lo tak an tâwk nghe nghe. General Agreement on Tariffs and Trade (GATT) atanga a inlâk hran hnuah sumdâwnna lamah ramri khamin a inhung tlat a, hmasâwnna an hmu thei lo. Kum 1983 khân Labor Party leh Liberal Party hruaitu Bob Hawke leh Paul Keating tang dûn chuan economic liberalization policy kalpuiin sawrkar corporation tam tak an privatize a. Chuta chinah chuan Australia chu ram hmasâwn leh intodelh tak niin tunah chuan khawvêla ram hausa leh intodelh zinga pahnihna a lo ni ta.

Hmânah chuan Netherlands khu Hitler-a awpna hnuaiah kum 1940 khân a kûn a. Indopui pahnihna a tâwp dâwn khân tangrual pawlin Netherlands chu an la lêt leh a ni. An lâk lêt dâwn khân Nazis-ho chuan Netherlands infrastructure chu nasa takin an tichhia a, kum 1944-1945 thlasik laiin Netherlands ramah tâm ‘Hunger Winter’ an tih chu nasa takin a tla a ni. Hemi hnu hian ram economy siam that tumin theih tâwp an chhuah a. Kum 1944 leh 1957 chhûng khân ram dang nêna insumdâwn tawnna zalên an neih theih nân inremna thuthlung (treaty) tam tak an ziak – The Benelux Treaty, The North Atlantic Treaty Organization, The Treaty of Paris, The Treaty of Rome, etc. Economic liberalization an neih hnuah kum 1980 khân economic privatization policy an kalpui leh a. Inelna tha zâwk awmin sawrkar sum bat pawh nasa takin a tla hniam ta a ni. Khawvêl ram hausa leh intodelh zingah palina a ni pha ta hial mai.

Hmânah chuan India ram hausa tak ni thin kha British awpna hnuaiah a awm a. ‘Drain of wealth’ tih tawngkam lâr tak kan hriatna chu India ram hi a ni. Kum 1947-ah zalênna a hmu a, khatih lai khân India ram kha rethei tak chunga zalên a nih avangin ei leh bâr lamah chuan chhuan tur eih a nei lo. Chutichuan, midang awpna hnuaia awm leh chîm ral hlau êm êmin himna a zawng chûk chûk a. Pâwn lam mi tân India rama sumdawn te kha phal a ni lo va, a ram mi pâwn lama sumdâwn chhuah pawh phal a ni bawk hek lo. Bang rinawm taka inhung tlatin him tâwkah a inngai a. Amaherawhchu, him tak chungin a tâm titih tho si. July ni 24, 1991 khân economic reforms thupuia neiin P.V. Narasimha Rao-a kaihhruaina hnuaiah India chuan khawvêl dang laka a kawngkhâr kalh tlat chu hawngin liberalization policy chu a hmang tan ve ta. He liberalization hnuaiah hian zalên taka ram dang nêna insumdawn tawnna te, foreign direct investment te, privatization leh thil dang tam tak a tel. Liberalization rah chhuah chu langin kum 2007 khân India GDP chuan 9% a tling hial a ni. Khawvêla ram hmasâwn chak ber zingah India hi sawi lan zin ber a ni ta.

Hmânah chuan Mizote hi British awpna hnuaiah kan awm a. Chumi hnuah India rama state pakhat kan lo ni ve ta. British-te khân kan mizia leh nihna min hre chiang hle a, mi nghet lo kan nih hriain kan inhungna tur Inner Line Permit min siamsak a. Mizoram sawrkar, NGO leh khawtlângin hnam dang sumdawng mite khuahkhirhna dân eng eng emaw kan zam tuk bawk. Tunah AMC lamin Licensing Regulations an duang a, a that hmêl viau; famkim erawh a ni lo. NGO lam sawisêlna hi hnam humhalhna mit atanga thlir chuan a dik lohna rêng a awm lo. Chutih laiin Mizoten tih nachâng kan hriat loh leh kan tih peih loh hnam dangin kan ramah an rawn ti a, kan lo thîk leh si hi kan inenfiah erawh a tûl hle.

Hnam dangte hi a pâwng a taka kan dan beh chuan hmasâwnna kawng kan dâl thei. Trade License pêk phal loh ti ringawt lovin sumdâwn phalna hi hnam dang tân chuan tiam chin (limit) awma pêk ni ta sela, a fuh zâwk ngei ang. An duh a nih chuan dil belh leh theiha siam ni se. Hêng hnam dang sumdawng tam tak hi license pe ta lo ila, an sumdawnna ai sumdawng peih Mizote hi kan awm em?

Ram hmasawnna tur chuan sumdawnna lamah kan inhawn zau a ngai. A chunga kan sawi ram thenkhat leh India ngei pawhin economic liberalization an kalpui ang khian keini pawhin eng emaw chenah zalênna kan pêk thiam a tûl. Company lian deuh deuhte hian zalên takin direct investment rawn ti sela, kan chhawr tangkai ngawt lo vang maw? Ram hmasawn leh changkang zâwk te tih dân angin inhungna bang rinawm tak siam ngawt lovin mahni lam rinawmna leh chîm ralna tur laka invênna hi kan ngaih pawimawh hmasak a tûl zâwk a ni.

Mizoram hi intodelha siam turin a chhûnga chêng Mizote hian theihna kan nei. Mahse, kan theihna hman chhuah dân kan thiam tâwk lova, kan hre lova, kan taimaknain a tlin bawk hek lo. Hnam taima, teirei peih leh rinawm tak chu ni ila, hmân hmânah kan intodelh tawh ang. Tûn dinhmunah chuan a rama chêngte hian hmasawnna kan paw chhuak zo lova, chuvangin liberalization policy hi uar zâwka kan kalpui a hun tawh hle. Look East Policy te, rail kawng siam te, hnam dang sumdawng te hi an hlauhawm ngawt lo. Kan ram chhûngah ngei hian sum lêng vâk tam sela, chu chu hmasawnna pakhat a ni phawt mai. Chîm ral kan hlauhthawnna chhan ber chu invên dân kan thiam tâwk loh vang mai a ni. Mizo kan nihnaah hian chiang ila, kan ram chinah chiang ila, a humhalh dân pawh thiam ila. Chu ram chhûngah chuan sumdawng mi, khawi ram leh hnam pawh zalên takin tei vâk sela. Nimahsela, ram leh inben belna nghet erawh pe lo ila. Tiam chin awma pêk ni se, sawrkarin zalên tak chung sia dân hnuaia sumdawnna kalpui a nih theih dân duang chhuak sela, chu chu ram tâna himna pawimawh tak leh hmasawnna duhawm tak a ni ngei ang.

Thursday, July 17, 2014

Khawiah nge kan fate



Lal Solomona chuan dawhkan bawhin a kut chungah a khabe a nghat a, banga thing ker mawi hrang hrang intâr tlêp tuar chu a melh kual dan dan a. Nakinah chuan thil hre chhuak thut niawm takin a rawn meng zau kâwk a, âr chang hmâwr chu tui dumah chiahin dawhkana lehkhaah chuan heti hian a ziak a “Naupang chu a kalna âwm kawngah chuan zirtir ula, a upa hun pawhin a thlah lo vang.” (Thufingte 22:6)

Kan fate awmna hi nu leh pate hian kan hriatpui thin tur a ni. Hriatpui tih hian engkim hriatpui vek tihna a ni lo. Nu leh pa tam takin engkim hriatpui kan tum a, chu chuan buaina a chawk chhuak fo. Kum tling an nih tawh chuan mahnia ngaihdân nei an ni a, min hnial châng te pawh a awm. An ngaihdân chu a dik lo vek bîk lo va, nu leh pa kan nih avangin kan ngaihdân hi a dik vek bîk chuang bawk hek lo.

Naupang zirna kan ngaih pawimawh êm êm rualin thenkhat chuan an thlarau nun kan thlahthlam fo. Tisa taka hlawhtlin duh êm êm siin thlarau lamah kan hlawhchham ang tih a hlauhawm hle. Thenkhat chuan kan fate inkhawmpui kan peih lo hle a, zân lamah phei chuan naupang inkhawm ngai a ni tih kan theihnghilh têp tawh niin a lang. Kan naupan ve lai chuan chhungkuain kan inkhawm a, a pui a nawi, a bo a bâng awm lovin zân inkhawm pawh kan hmaih ngai lo. Krismas zaikhawmah te hian naupang hi a lâm peih peih kan ni thin. Tum khat phei chu ka mut a chhuak tawh si, ka nu-in min pua a, chuti chung chuan min lâm tlaivarpui thak nia!

Solomona thufing angin naupang chu a kalna âwm kawng (thlarau) lamah kan hruai thin tur a ni. An naupan lai zawng zawngin biak in kan ngainattir lo va, inkhawmah kan hruai ngai lo a nih chuan an puitlin hnuah an ngaina thut dâwn lo va, an inkhawm peih thut dâwn lo va, an inhmang thut dâwn bawk hek lo. Nun awmzia an zir hun laia kan kaihhruai that loh chuan ngaihdan an neih tawh chinah an rilru kan sawh sawnsak thei tawh ngai lo vang. Mihring lama hlawhtling sia thlarau lama hlawhchham hi a pawi dân a thuah hnih hle a ni.

Kristian nu leh pa kan nih angin Pathian thu lamah kan fate kan kaihhruai thin a tûl. Pathian thu kan hre lutuk lo a nih pawhin biak in ngaina tura inkhawmnaa hruai thin te, kohhran hmangaih tura kohhran thiltihnaa hruai thin te hi kan mawhphurhna a ni. Chu mawhphurhna chu nau hlan lai pawha kan intiamna a nih nghe nghe kha! An nun siam hun laia kan thlahthlam hian an puitlin hnuah kawng dik lo an zawh a, kan mangang a, kan tawngtai a, kan rilru a hrehawm thin. Sual kawng thûk tak zawh tawh ko kîr turin a tlai hnuah Pathian kan au leh si thin. Nimahsela, beidawng tur erawh kan ni lo. Mihring ngaiha ni li lai a liam hnu pawhin Pathian chu a tlai ve ngai lo va, a hun takah a che thin. Beidawng lova tawngtai fan fan tur kan ni. Tahna ruam zawh lo turin kan fate hi Pathian lamin hnûk hnai ila; zu, ruihtheihthil leh mipat hmeichhiatna kawnga hruai lovin biak in kawngah i hruai zâwk ang u.

Thursday, July 3, 2014

Taxes, Bills & Nuai 341.50



Ram buai nghawng:
State puitlinga hlân kai kan nih atangin kum 27 kan hmang zo ta. Mihringah chuan thenkhat officer an ni tawh a, thenkhat nu leh pa châwm hlâwmin duh an la sawi zuah zuah thung. Kan Chief Minister zahawm tak thusawi atanga thlîr chuan châwm hlâwm, mamawh ngah phian, sawisel chîng, zak chuang miah lo hi kan ang âwm mang e. “Mizoram chu kum 20 chhûng ram buaia a awm avangin state dangte aiin kum 30 vêlin economics hmasâwnnaah kan hnufual bîk a ni,” tih leh “Sum lama kan pachhiatna chhan tam tak bâkah Finance Commission din thar apiangin kan phu ang mamawh min pêk ngai loh avanga heti ang dinhmuna awm kan ni,” tih te hian kut dawh rilru chu a pho lang chiang hle.

‘Hmasâwn tumin tan i la ang aw’ tih aia kan vanduaina sawi chhuaha midang zâr zo kan tum fo hi a vanduai thlâk! Kum 1945 August thla khân Hiroshima leh Nagasaki khawpuiah atom bomb an thlâk a. Mihring 1,50,000-2,46,000 vêl an thi. A hnu lawkah Japan chu a tlâwm ta nge nge a nih kha. Atom bomb hnathawh leh nghawng kha tun thlengin an la tuar; nau chhiat, thisen tha lo, mit tha lo, sam tla kawlh, cancer, adt. Indopui lai khân Japan industry leh infrastructure zaa sawmli (40%) tihchhiat a ni.

An chhiatna chu insaltir rêng an tum hauh lo. 1955 (atom bomb an tawrh atanga kum 10-na) a lo her chhuah chuan indopui hmaa an thawh chhuah zât ang kha an thawk chhuak leh dêr tawh. 1965 a lo nih chuan Japan GDP (Gross Domestic Product) chu 9% a tling hial tawh a. 1980 a lo nih chuan Japan chu khawvêla GNP (Gross National Product) pathumna niin United States leh Soviet Union hnuaiah a awm dêr tawh. Mihring an tam vang emaw, an ram leilungin a zir bîk vang emaw a ni lo. An rilrua tumruhna leh taimâkna vang liau liau a ni. Kum 27 hnuah “Kan phu ang mamawh min pêk loh avangin heti ang dinhmunah hian kan ding a ni,” kan la ti reng bîk dâwn em ni?

Taxes:
India ram hmun dangah chuan mi hausaten chhiah tam tak tak an pe a. Mi rethei leh harsa zâwkte tân tangkai taka hman a ni leh thin. Mizorama chhiah lâk tlângpuite chu – Professions Tax, Central Sales Tax, Value Added Tax, POL Tax leh Entertainment Tax. Chu’ng zawng zawng atanga kan sum hmuh Mizoram Taxation Department website (http://www.zotax.nic.in/Annual.html)-a târlan dân chu heti ang hi a ni:
 
India ramin fiscal federalism kan neih avangin revenue/tax collection chungchangah central thuneihna leh state thuneihna fel taka bithliah a ni. Central sawrkar hian Income Tax (Individual Income Tax, Corporate Income Tax, Central Excise duty, Customs duties, etc.) a la a. Chu’ng revenue collection zawng zawng chu Consolidated Fund of India-ah lût vekin state hrang hrang insem dân erawh Finance Commission kutah a awm thung.

“Income Tax hi pêk ve a hun tawh e” ti an awm thin. Income tax âwl (exempt) hi state thuhnuai ni lovin Income Tax Act ang zêla tih a ni. Budget tinah revenue leh expenditure acts te hi passed thin a ni. Income Tax Act, Chapter III, Section 10(26): “Any income of a member of schedule tribe, residing in Nagaland, Manipur, Tripura, Arunachal Pradesh, Mizoram and Ladakh from any source in those areas or income by way of dividends or interest on securities.”

Mizoram mipui zîngah a nihna tur ang taka chhiah pe lo hi eng emaw zât kan awmin a rinawm. Tripura state-in kum 2011-2012 chhûnga an chhiah lâk zât chu Rs. 79,159.90 (lakh) a ni a, kum hmasa aia a punna 41.10% a ni. Hmanni lawkah Mizoramah lei man chhiah pêk a ni a, mi in luah tân pawh pêk tur a ni. Eng zât takin pe hlawm ang maw. Aizawl khawpuiah ‘Property Tax’ September thla atangin lâk a ni dâwn a. Kan sawisêl leh ta chiam chiam mai. ‘Lâk aiin pêkin lukhâwng a nei zâwk’ tih chawi nungtu Mizote hi pêk chhuah harsat ber hnam kan ni hial âwm e.

Bills:
Power & Electricity Department rawtna angin Joint Electricity Regulatory Commission-in kumin April thla atanga lâk tan turin electric bill thar a siam a. Sawisêlna hun siam a nih laiin sawisêlna thehlût an awm lova, a hmun leh hun lovah kan iak kan iak leh lawi si. Bill hrim hrim hi Mizoram hian kan pe sâng lêm lo. Electric bill (domestic) unit khatah Rs. 8.80 niin Maharastra an sang ber a, Tripura Rs. 5.40 a ni a, Meghalaya Rs. 4.10 a ni a, Chhattisgarh Rs. 2.20 a ni a, Mizoram Rs. 2.10 a ni. Tui bill, telephone bill-te chu sawi rih lo mai ila.

Nuai 341.50:
‘Zahawmna’ car chhûngah an chuang dâwn emaw kan tih laiin ‘Mamawhna’ car chhûngah an chuang leh zâwk dâwn si. Zahawm an duh luatah MLA hlawh an sân chiam tawh bawk. Sum an ngah a, an hausa a, officer tam tak aiin an hlawh pawh a sâng ta rêng a, an zahawm phah sawt em tih erawh mipuiten kan chhang thei ang. ‘Zahawmna’ leh ‘Mamawhna’ chu chêng nuai 341.50-a lei theih an inbeisei a nih hmêl. Mihring zahawmna hi lei theih a ni lova, mamawh leh duh pawh thil hrang daih a ni. Mimal tinin Rs. 50,008 leiba kan nei theuh tih hre nawn leh ta ila. Duh taka kan thlan tlin, kan vote hmanga ram hruaitu ni thei te hian a thlangtu mipuite aia zahawm an la tum tlat te, mi rethei berh ve tê tê aia mamawh an ngah bîk tlat te hian ngaihtuah a titam.

Tlângkawmna:
Ram buai atanga kum tam a vei hnu pawhin midang hnênah ‘khawi maw’ tih kan bâng chuang si lo. Rilru lama retheihna leh pachhiatna natna hi lû ber atanga kawmthlang hmeithai nu thlengin kan vei a, inmawh tur chuang kan awm lo. State dang nêna khaikhin chuan kan chhiah leh bill pek te hi a hniam pâwl a ni. Chhiah leh bill lâk theih ang ang hi sâng deuh taka lâk ni se. Chuti chuan mipuiten phût lêt kan nei thei ang. Tui bill kan pêk sân chuan tui kan hmu tha tur a ni, electric bill kan pêk sân chuan kawlphetha kan nghei tur a ni lo. Lei rem rap tur chuan kum 10 chhûng vêl kan tawrh erawh a ngai ang.

Road tax kum 15 chhûng min pektîr a, kan minister-ten kum nga lek an kawl car la tha tak chu chhia an ti viau lawi si. Road tax kum 15 min pektîr chuan kawngpui hi rulngân pa ang zarin a dum tliang hlarh tur a ni. Hei hi mipuiten kan phût tlat.

Engkim hi a inkahpup chaw vek. Hmasâwn tur leh changkang tur chuan mipuite leh sawrkar thawhhona tha tak a awm a ngai. Mipuiten ‘hei hi ka ta’ ti thei tur khawpa vantlâng thil kan humhalh leh vawn that a tûl. Sawrkar pawhin a siam that hna rang takin a thawk thin tur a ni a, a siam pawhin kum tam tak daih tur khawpa rinawmin a siam thin tur a ni. Ram chhiat thatah tu mah mawh tur an awm lo, keimahni mawh a ni.

Monday, June 23, 2014

I lo sawi ve tûr a awm lo



Mizoram leiba chêng vbc. 5,455.95 a nih thu leh mi pakhatin chêng 50,008.06 theuh ba kan neih thu kan sawi zing ta hle mai. Bat neih duh lo leh nei ngai lo tia inchhâl mi fel tak takte pawh khân ba in lo nei reng zuk nia! Heti chung hian eng dang dâwn lovin kan la nui bâwk bâwk thei chu a ni si a le!

Vaibelchhe bi bat nei chungin minister leh parliamentary secretary-te hman tûr lirthei lei nân Rs. 3,41,50,000 an ruahman mai pawh ni lovin an chah thleng tawh zâwk lo maw? Thukhawchâng pakhat “Bumna ngaiah hmeichhia chu vawi sarih an bum nawn theih” tih thu hi in lo hre theuh tawhin a rinawm. Tûna kan dinhmunah hi chuan Mizoram mipuite hian hmeichhia pawh kan tluk lo tihna a ni.

Kan duh tak kan thlang chhuak tê têa an thiltih kan sawisêl leh vak vak a. Khawiah nge kan duhna kan tihlanna chu? Heti ang hi an ni tih hmân hmânah kan hre tawh a, an thiltih tam tak kan hmu a, ram tân hmasâwnna paw chhuak tak tak si lovin an thên an thên tih ka hria. Hmangaih tûr dik ‘Zoram’ hmangaih lovin anmahni an inhmangaih a, ram aiin lainate tânghma an hai zâwk a, ram aiin party worker-te an ngai pawimawh zâwk a, ram aiin thenawm khawvêngte an ngaihsak zâwk a, ram aiin an lîrthei an duat zâwk a, ram aiin an zawhte pawh an châwm thau zâwk asin.

Bumna ngaia bum nawn mai mai theih nutling leh patling kan lêng suau suau chu a nih hi maw. Mipuiten kan tuar a, kan rûm a, kan tap a, anni erawh sofa dûp nuam taka thuin eng eng uain emaw tawng nuam tâwkin an lem khawlh khawlh maithei asin. Kan duh tak kan thlang tling a, kan duhna chu sêl rual lohvin vote hmangin kan lantîr a, a hnu lama sawisêl leh chiam hi a hmeichhe thu lutuk. Mipa takin kan tuar tûr a ni a, huaisen takin kan hmachhawn ngam tûr a ni.

Duh ila, duh suh ila ‘Amen’ kan pêk a ngai tho tho. Tûnah chuan kan nghah rih a ngai, mi fel tawng thei lo kan nih hlawm hi. Kum nga hnuah chauh tawng thei dinhmunah kan ding rih. Nang leh kei hian sawi ve tûr kan nei lo. Kei phei chuan ‘trîk’ pawh ka ti ngam lo. Nang pawh i lo sawi ve tûr a awm lo.

Wednesday, June 18, 2014

Lal Chaw leh Uain



Daniela 1:8 “Daniela chuan a rilruin lal chaw leh a uain in thin te chuan intihbawlhhlawh loh a tum tlat a.”

Tûn tum chu Pathian mi Daniela nun atang hian i han zir dâwn teh ang. Juda lal Jehoiakima rorêl kum thumnaah Babulon lal Nebukadnekzara’n Jerusalem a hual a, a la ta a. Lal chuan Israel fate zînga mi, mi tha leh fing, lal ina chetla thiam, tawng leh thil thiam zirtir tûrin tilreh hotu Aspenaza chu thu a pe a. An zîngah chuan Daniela-te thianzaho pawh an tel ve a.

Lal thupêk angin kum thum chhûng lal chaw leh uain hmanga châwm a, chumi hnua lal hmaa inlan tûra tih an ni. Daniela erawh chuan lal chaw leh uain hmanga intihbawlhhlawh loh a tum tlat a, Aspenaza hnênah a dîl a. Aspenaza chuan lal thupêk a nih avangin a hnial a; nimahsela, Daniela chuan fiah tûrin a ti a, ni sawm chhûng an fiah ta a. Ni sawm hnuah chuan Daniela-te thianzaho chu lal chaw leh uain hmanga châwm ai chuan an hmêl a lang mawiin an lo thau ta zâwk a.

Thlai ringawt ringin kum thum chhûng an châwm a. Kum thum hnuah chuan lal hmaah an inlan a, lal chuan dawivaih thiam leh aikaihthiam te aiin a lêt sawmin an tha zâwk tih a hria a, ram bung enkawltu atân a hmang ta hlawm a.

Daniela’n a rilrua a tum tlatna chhan chu Pathian a dah hmasak ber vang a ni. Pathian laka a inserh thianghlimna chu a nunah a lang chhuak a, tilreh hotuin a hmuh khân a zah a, a ngaisâng a, a thu pawh a zâwm rêng a ni.

Lal chaw leh sa kha ran thianghlim lo emaw a thisen kai emaw a nih ngei a rinawm. Juda dânah ran thianghlim lo leh a thisen ei phal a nih loh avangin Daniela chuan chu dân chu a zah a, a zâwm tlat a ni. Eng pawh lo thleng dâwn se, eng pawh tâwk dâwn se Pathian lakah a rinawm êm êm a ni.

Huaisenna nêna fiahna piahah hlawhtlinna a awm thin. Khawvêl mite tâna thianghlim kha Kristiante tân chuan a thianghlim lo thei. Tûnlai khawvêlah sualna a pung nasa tawh hle a, chutih rualin ‘sual’ tehna erawh a dang thei hle. Entirnân, zu hi thenkhat tân sual a ni lova thenkhat tân erawh sual lian tak a ni thung. Chuti angin meizial, sahdah, tuibûr, kuhva thlengin sual loa kan ngaih laiin thenkhat chuan sualah an puh thlu dêr nia!

Eng pawh ni se, Kristian nunah fiahna paltlang tûr tam tak a awm a, sual leh sual lo tehna tûr pawh tam tak a awm. Daniela anga eng nge thianghlim leh thianghlim lo kan ngaihven peih a tûl hle. Kalvari tlang Kraws dânah engkim mai hi thiang nia ngaiin kan ti zêl anga Isua thisenin kan tlenfaitîr reng dâwn em ni?

Daniela anga rilru chhûngril taka Pathian tihna nên thutlûkna fel tak kan siam theuh a tûl hle. Daniela leh a thiante kha lal chaw leh uain eia in thei an ni, tu man an hmu lo va, tu man an hêk dâwn bawk hek lo. An eia an in loh khân an chung a pik zâwk hial a, ti lo tûrin an dîl a ngai zâwk hial asin. Zu hi vanramah kan in luih luih a rinawm loha kohhran pawhin kan pawm lo ti r’u? A nih meizial hi vanramah kan la zu khu luih luih tho ang em? Sahdah hi kan la hmuam pâwng tâwlh tâwlh ang em? Tuibur hmuam chungin kan la tawng pawrh pawrh ang em? Vanramah kan tih kan inrin si loh chuan enga ti nge vanram kai tum theuh si khawvêlah kan tih tlat? A thiangin a thiang lo ve ka ti lova, Daniela anga rilru fîm tak pua Pathian duhzâwng eng nge ni tih kan ngaihtuaha thutlûkna fel tak kan siam a pawimawh hle a ni. Daniela chu lal chaw leh uain-a intihbawlhhlawh loh a tum tlat tih kan hria; khawvêl mite tih ang tihpui ve zêl hi a ‘rau’ lutuk lêm lo.


 
Design by Free WordPress Themes | Re-arranged by Lei hringnun