NANG I LÂWM, KAN THEIH TÂWKAH

1. Lalpa Nang in i rawngbâwl tûrin min din a,              
Mihring lam ka han inen hianin;
I dân tlin tûr rêng ka hmu lo,
Mahse khawngaih rawngbâwl hna min pe.

2. Thiamna, finna chi hrang hrang min pe hringmite,
Mahse Nang kan theihnghilh leh si thin;
Mahni tân chauh lo thawk thin hi,
Min ngaidam rawh aw, Lalpa Isu.

Aw, Lal Isu, i hmaah ka lo kûn e,
Mite min hriat aiin ka inhre chiang zâwk a;
Keimah ka inhriat aiin Nangin min hrechiang zâwk.
Mahse Nang chuan mihring sual hi i hmangaih si,
A va mak êm! Lalpa.

3. Lung rem hrang hrang rem taka i rem khâwmte hi,
Kan rawngbâwlna kawng chi hrang hrangah;
Hrethiam lovin kan inhai fo,
Mahse Nang i lâwm, kan theih tâwkah.

4. I tân ka theih tâwk a tlêm lua tih ka hria e,
Mahse kan thinlung Nangin i duh;
Thinlung petu che hnênah chuan,
Thil engkim Nangin i pe lêt thin.

(He hla hi ka testimony hla a ni a. Harsatna ruama ka awm lai leh ṭap zawih zawiha hun ka hman laiin Pathian hnena ka inhlanna hla a ni.

Read more »

MITTUI NÊN HMANGAIHNA

(True Story)

Zîng \ian kâwl a lo ênin,

            Thlasik daifîm a lo tla;

            Mahriakte-in maw ka zâl,

            Zankhua tlaitluanin.

            Suihlung zawng a lêng ngei e,

            Sakhmêl tawn loh chhûng hianin;

            Eng tikah tawng leh i maw,

            Ka Duatlai, Bawihte?

Tûrnipui lo êng \hinin,

            Piallei daifîm a ral \hin;

            A liam zêl e, piallei dai,

            Hun a dang zo ta!

            Mahse e, aw, ka duhlai,

            Thlasik, nipui, fûr leh \hâl;

            Lo thlengin danglam mah se,

            Ka hmangaih reng ang che.

Ka dâwn a, ka dî te kha,

            Eng tikah Khuanu ruatin;

            Damlai pâr tlân dûn i maw?

            Aw, ka dâwn vawng vawng.

            I kiangah chuan lâwm a kim,

            Lungngaih rêng a awm si lo;

            Tlaikhua pawh vâr dûn ila,

            Kan inning lo’ng e.

(Ka \hiannu C'.. khawngaih thlâk tak, R'.. nêna an intawn dân leh a hnu zêla vanduaina vanpui chim a tuar dân chanchin ka rawn ziak chhuak a ni.)

A vawi hnih rawn zinna chu keimah avanga rawn zin a ni tih ka hria a. Zak rual chu ka ni tawh bîk lo nachungin zâna a rawn lên meuh chuan ka lai chhe ve hle mai. Zân rei tak thleng kan meng a, ka pa a strict êm avangin kan in\hut hnaih ngam lo va. Ka chhûngte an mut reh hnu chuan hmangaih biahthu thlum leh thûk zet mai chu min han hlân ta a ni!

Kha mi zân tluka ka hlimna ang kha he khawvêl ka lo hman liam tawh zawng zawngah khân ka la tawng âwm lo ve! A chhan tam tak a awm, a bul ber chu ka tâna sawi nuam pawh ni lo mah se ka sawi chu a \ul miau si a – Ka pian tirh ata ke zeng, kal thei lo ka ni a. Tin, natna chi hrang hrang ka nei nual bawk. Mahse ka Pi-in min \awng\aisak a, kal erawh chu ka kal ve thei sawih sawih ta! Chuti chung pawha min hmangaih thei tlat chu a mak êm a, lâwm avangin biangah mittui a luang lo thei lo a ni.

Ka chanchin : Ka sawi tawh ang khân ka piantirh ata ke zeng ka ni a, mahse Pathian hi ka ring êm a, ka Pi-in min \awng\aisak se ka dam hi ka ring tlat a ni. Chutichuan ka Pi chuan min \awng\aisak ta a, dam var chu ni lo mah ila zawi zawi chuan ka lo kal theih phah ta a, car-te pawh ka khalh theih phah ta a ni. Ka nu leh pa hi sawrkar hna thawk an ni a, mite angin nei êm ûm lo mah ila kan rethei ngawih ngawih bîk lo. Kan unau hi paruk kan ni a, upa ber dawttu ka ni. Kan upa ber hian pasal min neihsan tawh a, û ber chan ka chang ta a ni.

Nau-te hui khâwmtu tûr ber lah heti mai hi ka ni si a, insit a nâ-in a rûkin ka \ap fo \hin. Mahse kan unau za hi kan inhmangaihin kan inngai thei hle \hin. Heti mai ka ni chung pawh hian ka naute chuan min zah der thiam \hin êm êm a, ka thu an hnial ngai lo. Harsatna chi hrang hrang kârah B.A. ka lo zir thleng ve ta hrâm a, mahse vanduai thlâk takin kum 2007 khân II B.A. chu back paper ka nei hlauh mai a, chu chu kum 2008 khân ka exam \ha leh a, ka pass ve ta a. Kum 2009 khân III B.A. ka exam ve leh a, Pathian zarah ka pass ve leh ta a ni.

Kan intawn dân : Kum 2008 February thla khân \um khat chu kan khuaah an rawn zin a, chumi \um chuan a \hiante nên an rawn lêng a, ka vawikhat hmuhna a ni. Ka dinhmun hre reng chungin midang ka kawm \hin a, chumi \um pawh chuan pangngai takin kan inkawm ringawt. A ni pawh II B.A. exam tûr ve tho a ni a, a haw leh thuai a, mahse message a rawn thleng zing ta malh malh khawp mai. Exam lai mah ni se a chawl chuang lo va, mahse mi erawh a care thiam êm êm a ni.

Keimah ka inen-a tling lo ka inti êm êm a, chuvang chuan ka chhâng thui ngai lo. Mahse min duhna leh min hmangaihna avang chuan min rawn phone a, ka chhân theih loh lai pawhin a \ap \hin ta hial a. Kei, pianphunga rualbanlo, eng tlâk mah ni lo hian min hmangaihtu ka tawng ve hi mak ka ti a, ka \ap ka \ap mai \hin.

Lâwm avangin ka \ap a, hrehawm tih avang pawhin ka \ap bawk \hin. Min hmangaih dân lah chu a tihtak hmel êm êm mai si a, ka tân chuan awmngaihna hriat a har khawp mai. Ka pian\o a dik ve loh avangin keimahah hian insitna leh indah hniamna (inferiority complex) hi ka nei nasa a, mite aia thil thiam lo leh ti thei ve lo nia inngaihna lian tak ka nei \hin. Chung zawng zawngahte chuan min fuih \hin a, ka tui zâwngte min zâwtin lehkhabu \ha tak takte min present \hin.

Ka tân chuan ani tluka hlu hi he khawvêl hian a hring chhuak tawh mawlh lo vang! Amah ka tawn a\ang chuan ka nun zawng zawng hi a inthlâk vek a, II B.A. pawh ama min fuihna avanga pass ka ni ka ti lo thei lo. Ka engkima ka engkim a ni a, mahse chuti chung pawh chuan a mi hmangaihna chu chhân lêt harsa ka va han la ti tak êm!

Hun lo la kal tûr ka thlîr a, a \hiante chuan an ngaihzawngte leh an nupuite chu tlai ni nemah an lênpui ang a, kei ve erawh zawng ke-a thui tak tak kalpui chi ka ni ve mawlh si lo. A hlimna ka thlen zo lovin atân malsawmna leh \anpuitu ka ni zo ve mawlh dâwn si lo. Chumi hunah chuan kei, \awmkailo hi min hmusitin lêngdang min chhaisan leh mai lo’ng maw? Ngaihtuah tûr ava tam tehlul êm! Mahni insitna leh inzahpuina avang chuan hmangaihtu hmangaihna chu ka chhâng mai ngam lo. Mahse ani zawng mi puitling tak a ni a, Kohhranah pawh mi pawimawh tak a ni bawk.

A tih tawh chu a sahuai thing vawn tlat a, a seh ngai chu a seh tlat a, a thlah ve mai mai ngai lo. A mi hmangaihna pawh chu a thûk hle a, ka harsatna ka sawi zawng zawng chu dawhthei takin a ngaithla a, mahse ani chuan a êng lam hawi hlîr min sawipui \hin. Ka chhiatna hlîr ka sawi laiin ani chuan ka \hatna lai hlîr a sawi ve thung. Ka tân chuan a engkim a huam a, atân erawh chuan ka hmangaihna chiah a phût a ni. Chu min hmangaihna mak leh ropui tak mai chu kei \awmkailo leh rualbanlo hian ka hnâwl reng phal dâwn em ni?

A tawpah chuan ka chhâng ve thei ta a, a hlimzia chu sawiin a siak lo ve. Tichuan, II B.A. exam kan zo a, hun remchang a chuh a, kan khuaah chuan a rawn zin leh ta a. Zânah chuan a rawn lêng a, kha mi zân tluka zân hlimawm leh ngaihawm kha ka la tawng ngai lo, ka tawng tawh bawk hek lo vang.

(Inthlahlel takin an inkuah vawng vawng a. Chu zân chu an tân zân chhinchhiah tlâk a va ni tehlul êm! Chu hmangaihna ropui tak chu chung chhawrthlapui pawh khian hmuh loh hlauin a bula chhûm dum chhah pui puite chu a hui kiang duak duak a. A êng mawi tak chuan hmangaihna dik tak nêna inthlahlel taka inkuah vawng vawngte chu a chhun êng phût a, chu zân chu a tiropui lehzual sauh a. Tûrnipui pawh chuan chu hmangaihna chu hmuh ve châkin a phi ruai a. Mahse a lan ve phalsak a nih loh avangin chung Pathian hnênah a vui thu a thlen hial a. Virthlilêng pawhin thawt \hulh \hak khawpin chu mite hmangaihna chu a lo thlîr ve reng a.

Siahthing zâr pawh chuan a hnah ro tla mai tûr chu hmangaih zûna uai tâng ve \ang \ang turin a lo chelh bet bawk a. Khuangchilrît leh Perhpawngte chuan chu zân danglam tak chu rimawi tinrêng rema lo chawih mawiin an thâwmte chu a mawi tâwk chauhvin a lo ri riai riai a. Zân lama chhuak \hin sa chitin rêngte chuan hmangaihna tak chu thingkung leh hnimhnah phên atangin mit de raw rawin an lo thlîr ve reng a. Pathian chu an fak tâwp thei lo va. Chhûn lama chhuak \hin sa chi tinrêngte erawh chuan chu zâna hmangaihna pâr chu hmu ve lo tûra siam nia inngaiin an phun âwl lo va.

Khawpui ri bengchheng tûr te chuan an hmui an hup bet \hup a, chung lama rial rûm tûrte pawh chu an inkhap bet hrâm hrâm a. |êk tla tûr pawh chu hun dang atân sawn a ni ta hial a. Chung vân sânga arsi êng phe un maite chuan hmuh fiah loh hlauin an rawn de chuah chuah mai bawk a. Malsawm ruah pawh a tûk atân khêk khal a ni. Vân Angel zaipâwlte chuan hmangaihna hlapui rem an tum a, mahse Siamtu chuan a fa inhmangaih takte chu tihbuai a phal lo va. Tawtâwrâwt pute chu inkau reng mah se Pathianin thawm dang rêng rêng neih a phal si lo.

Chu hmangaihna dik tak mai petu chung Pathian meuh pawh chuan a Lal\hutthleng a\ang chuan lâwm êm êmin a zuk thlîr ve vung vung mai a. Amah hi hmangaihna a nih avangin a fate thianghlim taka inhmangaih tluka hlu leh hmuhnawm atân hian a awm lo rêng rêng a ni. Chu hmangaihna chu lei leh vân hian hmuhnawm tiin a thlîr vawng vawng mai a ni.)

Chawlhkâr khat hnuah chuan a haw a \ul leh ta si a, min hawsan leh ta a ni. Ka lunglen dân chu a kûrin ka kûr hnâwp hnâwp a, artui chhûngmu takngial pawh ka seh keh zo tawh âwm lo mang e. Thingpui takngial pawh a sak êm êm tawh mai a ni. Ka ngai a, a bula awm leh kha ka châk a. Ka nunna tluk hialin ka tân chuan a hlu a; min hnemtu, min fuihtu, min puitu, min hmangaihtu, ka engkima ka engkim... ka tân chuan a hlu êm asin. Mi pangngai tân chuan duhtu hmuh mai hi thil huphurhawm tak a ni lo, mahse kei ang tân chuan vâna rah tluk zeta thil vâng leh beidawn thlâk a ni.

Hun a liam zêl a, kan inbe reng \hin a, mahse eng emaw danglam awm tlat hian ka hria a, ka ngaih a \ha thei tlat lo. Ka zâwt sek mai a, a tâwpah chuan \ahna ruamah min hnûk lût ta a ni. A rawn zin \um khân ka nu-ten a beng hriatah pasal neia fa nei thei ka nih lohzia an lo sawi ni ngei tûr a ni. Chu chuan a rilru a tina a, a beidawn phah êm êm chu lo niin. Kei lah chuan ka lo hre si lo va, ka thinrim lutuk chuan ka nu-te chu ka'n hau ang bawrh bawrh a, mahse a sâwt tawh si lo. Ka dinhmun a\anga thlîr chuan ka nu-te chuan an sawi âwm tak an sawi ni te pawhin ka hria. Keimah zâwk hian ka lo ti dik lo hmasa zâwk a ni! Hmangaih loh tawp tûr ka lo hmangaih a, engmah ni si lo hian mi hmangaihna ka lo chhâng ve ngawt si a. Mahse ka hmangaih ve lak lawh tawh si a, ka thlah mai mai thei tawh lo. Lungngaihna chhûmpui chuan ka nun a rawn tuam vêl mêk a ni.

Room-ah ka lût a, ka \ap a, hlimni chhiar a har ka ti. Min rawn phone reng tho a, mahse tûn hma ang khân min be ngai tawh lo. Min hmuh khân a beidawng a nih ka ring a, ka ring dik bawkin ka hria. A bei a dawng a, min lo hmangaih kha chu a inchhîr ve hle a nih ka ring. Mahse min biak a \hulh chuang lo va, kei pawhin ka hmangaih ka bâng chuang hek lo. ‘Ka lunglen chângin ka rawn hrechhuak ziah \hin che’ min rawn ti \hin a, mahse kei chuan ka khawhar châng leh ka hlimni apiangin ka hre reng \hin.

Chu hmangaihna vanduai chuan a \ahpui tûr khawpa na a tuar tawh a, pialral thlen hma loh zawng \apin kâwla ni chhuak a chhiar tawh dâwn a ni. Ka nulât puite u, in dinhmun a\ang khân min teh mai lo ula, ka dinhmun a\ang chuan hmangaihtu leh hmangaih neih hi a har a, mahse neih tawh chuan mittui a hul thei lo zawng a nih hi! Hmangaihna hi a lo awm lo mai em ni? Ni lo, a awm chiang a ni, ka hmangaih chu ka tawng tawh a, mahse \ahna chuan kâwlkil thlengin min zui zêl dâwn si a.

Ka mawi ve hun tûr chu khawvêl piah lam ramah chauh ka tawng ve dâwn si a, chumi hunah tal chuan ka hmangaih, min hnâwl bîk tawh lo ang che aw. Aw, R’.. ka hmangaih lutuk che, i tâssn ka tling mawlh lo. Pialral thlengin ka nghâk zêl ang che.

Read more »

CHHÂN LOH HMANGAIHNA

(Ka ṭhian tu emaw tân)

Ṭhangkhat leh a chanve len zet chu he hringnun rahbi bumboh leh kikawi zet mai hi ka lo zawh ve tawh a. Hmangaihna awmzia pawh hi hrethiam lo tûr khawp chuan ka â tawh lo asin le. Mahse mihring ṭawngin 'Hmangaihna' a tih hi eng nge a nih a, eng nge a hrilhfiahna? tih pawh hi kei, vaihlenhlo ṭhenawm mai, mi ṭhatna a zâra mi chaw bâr ruala bâr ve ṭâwk ṭâwk tân hi chuan hriatthiam zawh rual a la ni ta chuang lo.

Tlangvâl ve nafam chuan hmelṭha tih zâwngte chu kan hmu vein nula tam tak chu ka uipui tuilian thlîr liam ve nual tâk kha! Ka vei ut ut te hi ka hmangaih berte an lo ni lo. Mumanga ka hmuh zin ve êm êm te hi ka ngaihtuah nasat ber berte an ni lo. Chaw ka ei tui loh chhan pawh ka hmangaih êm vâng a lo ni lo leh a. Ka dream vak vak pawh ṭha ka tih vâng mai te a lo ni a, duhthu ka sâm vak vakna pawh duhna avâng maia lo awm a ni ṭhin. Hmangaih hi chu a dang daih, chu chu a ni mai. Tawng ve la, i hrethiam ve mai ang. Chumi hunah chuan ka chan hi min hriatthiampui ve-in ka tuar natzia hi chek tlawk tlawkin i la ṭahpui ve mah na.

Hmangaihna chuan hmangaihna bawk a ṭah ngen ngawih ngawih mai ṭhin. A chhânna erawh mi zawng zawng tân a siam a ni si lo. Ka dawn chhun chu 'ṭhian atân' tih a ni leh mai ṭhin si a. Pathian remruat dân hi hriatthiam har ka va ti ṭhin tak êm! Chhân loh hmangaihna chuan malsawmna ṭhian ṭha-in min vûr hlauh zâwk a. Ka dîl loh zâwk malsâwmna dawng tûrin ka lu chungah kut nghatin mal min sâwm a. Ka tân chuan malsawmna anchhia a tling a, ṭap tûrin ka nui lek fang a lo ni. Chu hmangaihna chuan ka tân pâr a chhuang ve mawlh si lo. Mi vanduaite zîngah chuan a tlar hma berah ziah lan ka ni ngei ang le.

Kei, lunglênna fahrin, khawharna chhûl chhuak hian he lei nun khawhar hi mahriaktein ka tuar chhuak zo mawlh lo vang. Ka damna tûrin damna dawi 'hmangaihna' chu khawiah nge? Gilead-ah thinghnai damdawi a awm lo'm ni? Tahchuan tidamtu chu a awm na nge? Hmangaihna zûna uaiin ka chau zo ta, he lei thiamna damdawi hian ka tân kori a tu lo va, doctor thiam ber pawh rawn hruai mah ula, beidawng chal dawmin a kîr leh ngei ang. Mi pakhat, amah chauh chuan damna famkim min pe thei a. Mahse chu damna sakhmêl mawi chu a to lutuk a, ka lei zo mawlh si lo.

Bawihpui, min lo hmangaih ve lo a nih pawhin ka hmangaihzia che hi chu min lo rinsak ve hrâm ang che aw. I tân chuan ṭhian ka ni a, mahse ka tân chuan i ni ve si lo. Ka tel lo hian i hlim thei a nih pawhin kei zawng, i tel lo hian ka hlim lul lo asin. Ka hmangaih tluk zet che hian ka mamawhna che pawh hi a sâng a ni. Nangin min hruai loh chuan he hmangaihna hringnun lamtluang hi ka zawh zuam lul lo.

Mûrvate thlâwkin lêng la, ka hmangaih chu biahthu di va hlân nâng che. Ka beiseina ka lo tihsân viau lai hian ka lo tisual zâwk em ni? Ka tisual a nih pawhin min dem mai lo la, ka hmangaih che hi chu a thiang ve tho a ni lo'm ni? Min hmangaih ve lo tûra ruat i ni bîk erawh hi chu chung Pathian khi a themthiam leh lulai hret zawng a ni e. Ka ngai êm êm a, mahse ngaih ka hlawh ve si lo. Atân ka engkim ka phal a, ka ngai pawimawh a, a hlim loh ka hlau a, a nawm loh ka duhsak lo va, atân thih hial pawh ka duh ta ve ang. Mahse ka biakna ṭawngkam chu mark khat pu miin min chhâng a, descriptive chu short-in min chhâng si.

A nuihna tûrin fiamthu-bu ka chhiar tlauh tlauh a, a mangana thlamuan thei tûrin Bible pawh ka bih âwl nahek lo. Chuti chung chuan a chhânna chu 'ka ṭhian' tih mai hi a thunawn atân min thum rawn khum tlut tlut mai a ni. Aw, chûng zawng zawng chu chhân loh hmangaihnain a rah chhuah malsawmna chu a ni si a. A tuartu tân a va na tak êm! He leia ka damchhûng zawng chuan ka ṭahna khua hi hrui angin a sei zêl dâwn a nih hi. Mahse chu hmangaihna chu ka ṭah avângin a lo thleng thei si lo va. Ka vei avângin ka vei chhuak zo bawk hek lo.

Ṭahna ruam pawh zawh mah ila, midang avânga ṭah ai chuan nangmah avânga ṭah pawh hi a nuam a. Nangmah avânga ka ṭap thei hrim hrim pawh hi ka va lâwm tak êm! Pialral thleng pawhin ṭap dâwn mah ila, a man tho tho ka ti. Chhân loh hmangaihna natzia hrethiam ve tûra Pathianin min siam pawh hi ka lo vannei ve rêng rêng e. Lungngaihna chu hlimpui ka tum a, mahse ka ṭahna bianga mittui luang chu ka ko kir thei si lo. In vawnna tûr ka zawng ruai a, beidawng takin bahzarah ka uai hnâwp a - 'Naupang chhia mai ka ni tawh lo va, chhân loh hmangaihna chu ka ṭahpui reng bîk lo'ng e' tiin ka biangah chuan mittui a rawn far keuh keuh a.

Read more »

BAWIHTE

I        Zîng \ian kâwl a lo ênin,

          Thlasik daifîm a lo tla;

          Mahriakte-in maw ka zâl,

          Zankhua tlaitluanin.

          Suihlung zawng a lêng ngei e,

          Sakhmêl tawn loh chhûng hianin;

          Eng tikah tawng leh i maw,

          Ka Duatlai, Bawihte?

II       Tûrnipui lo êng \hinin,

          Piallei daifîm a ral \hin;

          A liam zêl e, piallei dai,

          Hun a dang zo ta!

          Mahse e, aw, ka duhlai,

          Thlasik, nipui, fûr leh \hâl;

          Lo thlengin danglam mah se,

          Ka hmangaih reng ang che.

III      Kâwl a liam, zankhua a thim,

          I châm reng e, thinlaiah;

          Bâklêng chan ka nuam ngei e,

          I run nuam bêl a’n.

          I ânka nêm a thlum e,

          I sakhmêl ka thlîr ning lo;

          Mahse zânin chauh chu e,

          ‘Mang\ha’ ka ti leh \hin.

IV      Ka thai chang lo la, ka di,

          Chhîngmittui a hul nemaw;

          Duh ai ang ka sâm châng hian,

          Aw, i mawi ber e.

          I tângnêm bêl tûr hianin,

          Vâl nêm dâwn tawi, a riang hi;

          Ka tling em, aw, min hrilh rawh,

          Ka senhripâr mawi?

V       Ka dâwn a, ka di te kha,

          Eng tikah Khuanu ruatin;

          Damlai pâr tlân dûn i maw?

          Aw, ka dâwn vawng vawng.

          I kiangah chuan lâwm a kim,

          Lungngaih rêng a awm si lo;

          Tlaikhua pawh vâr dûn ila,

          Kan inning lo’ng e.

Read more »

NGUNTESÎRI

1.       Chung Khuanu'n dam leh duat te-in,

          A hual bîk che em lo ni?

          Vâlnêma dâwn lungrûk i chan,

          Ka phal lo che famchang a'n.

                   Ka chhai lai Di Nguntesîri,

                   Duhlêngsâm famkim a ni;

                   Mahse a riang Chhuihthangvâla,

                   Sîrah min hnâwl, aw a na.

2.       Nang nen laitual kan lêng za \hin,

          I lung ka dum lo em ni?

          Hmangaih biahthu ka hlan pawh a,

          'Ka \hian' min la tih si a.

3.       Der thiam aw, ka Di pâr mawi,

          Laichhuat min chhir pui \hin maw?

          Rial ang a ral, i hmangaihna,

          Ngaih lâi tuaite, aw a na.

Read more »

Before the Next Teardrop Falls

Kum 1960 a lo inher chhuah meuh chuan Chile ram chu lirnghing – Valdivia Earthquake/Great Chilean Earthquake (9.5 ritcher scale) an tih chuan a nuai a. A serh zînga a mei ang mai tsunami nasa tak chuan chhiatna namên lo tak a thlen bawk. Nu ho lahin Feminism hmangin khawvêl hmun tinah kua an hreuh \an a. Rilru lama harhtharna (revolution) chu Mahatma Gandhi, Malcolm X, Martin Luther King, Che Guevara leh Mother Teresa te chuan mi tinte thinlungah an tuh \an ve mêk bawk. Mizoram buai a inmûng \an a, a pui a pang, a lian a te \ahna khua tisei tûrin MNF ten independence an sual \an mêk chu niin. He tia, buaina, harsatna leh revolution chi hrang hrang a rawn inmûn mek lai hian he hla hian mite thinlungah mei a lo dêt ve mêk bawk a ni.

Hmangaihna bawk: Kan chêtzia, \awngkam leh kan ni tin nun kiltin maiah hian hmangaihna hian awm lohna hmun rêng a nei lo. Vânah han lâwn ila, tah chuan a awm a, tuifinriat mawngah pawh kal ila, chutah pawh chuan zuk awm zêla maw le! A ni lah taka, nun hian hlimna leh lâwmna a tawn dâwn chuan hmangaihna bawk hi a ni kan zawn \hin chu.

A mak ngawt mai: Ka nunah hian a bet tlat a, hmuh theih si loh hian vâl hi min vêl leh mai \hin. Ka hneh loh chu ka buan a, ka cho loh tûr chu â takin ka bei leh mai \hin. Dawl zawra zawr leh tûrin ka pau ka tikhauh a, a tâwpah zawng a tlâwm zâwkah ka \ang leh nge nge \hin. Zêp thu cheng suh se, hmangaihna an tih ve chhên hi, a hmaah chuan ka mei ka khup leh zâl zâl mai \hin, Vâl hi!!! Mahse min tinaa min vêl \hintu chuan min tihlima, nun thlâkhlelhna min siam ang lawi bawk si, dai sual tawh laklawh chuan hlauhawm tak, a pâr zû hmuh fuh erawh chuan khawvêl hi ‘ka ta’ emaw tih mai tûr khawpa min tihlim thiam a ni tlat bawk si.

Kum tam a liam ta: Hmangaih neih hrehawmzia leh hlimawmzia hi maian pâra kan awm hma pawhin mite chuan an lo tem chhin vek tawh zuk nia! Hmangaihna lamtluang hi black-top vek a lo ni hauh lo, chu nula leh tlangvâl kawng zawh lai pawh chu diak leh lung khawk rawk hmun ngei a lo ni. Chu lamtluang thui leh hahthlâk zet mai chu damchhûng atâna zawh tûrin thlang bîk lo mah se, chu tlangvâl vanduaina fa hrin chuan a zawh a tûl si a, amah kalsantu a hmangaih êm êm chu ui tak chunga a thlah liam a tûl ta si.

Hlim taka an lêndun lai hunte a ngaihtuah ve ngei ang a, tlai ni tla tûr an thlîr dun lai hunte, nunhlui ngaia a kun ngawih ngawih lai chuan, tu’n nge hnêm thei ang? |ah tum lo mah se, tu’n nge hlimin nui rawh ti thei ang? “Ka hmangaih che” tia biahthu di a hlanlai hunte kha bianga mittui luang kawi ngiai chungin a suangtuah kual vêl ngei ang le. Nunhlui thlang tla chu mittui per sawk sawk khawpin inawih tlei nân a hman a ngai ta si. Amah kalsantu chu haw viau mah se, a haw hlen thei tak tak chuang si lo. Chu hmangaihna vanduai chuan kum tam tak liam taah khân a vanduaina chu a lo sepui ruah tuar ngawt ngawt tawh a ni.

A na a ni: Chutia hmangaihna vanduai a tawh hnu chuan nun awmzia rêng a hre lo va, dam hi a nawmna rêng a hre tawh bawk hek lo. Thih pawh chu a hlâwkna a hre bawk si lo, chutiang rêng rêng chuan a damlai thlânthim chu a zawh ta a. Chhân loh hmangaihna natzia sawifiah thei tu nge awm? Duh ila, duh suh ila kan Mizo hla phuah thiam Vankhama iangin “Ka thai chang lo mah la, khiangawi mi tâwnah, Hmangaih, lung i dum phawt chuan lâwm zêl ta’ng e” kan tih a \ûl hunte a lo inher chhuak \hin. Hmangaih ber ten keini aia hmangaih zâwk an neiha min kalsan tawh hnu pawh hian ‘ve tak raw(h)!’ tiha inchhek arbawm leh mai \hin awm hi a nia, mahse maw... a theih hauh si loh. Rilru na tak chung pawhin –

If he brings you happiness

Then I wish you all the best

kan la tih fuih fuih a ngai a. ‘Hlimten i lên chuan lâwm zêl ta nge’ tih thupui hi mittui tla sawk khawpa kan chum chilh dup dup hun a lo thleng \hin. Chutih hunah chuan hmangaihna tak tak a lo lang a, duhsakna leh malsawmna tinrêng dawng tûra thlah liamin –

It's your happiness that matters

Most of all

la zuk ti thei tlata mawle!

Thinlung inhawng: Min tihnat pawh hreh lovin, âr ang vai mai mai tûrin lei hringnun min dai tîr a. Min hmangaihna chu rial ang ral tawh mah sela, khawvêl ram zau puiah hian ka la zawng ta fan a. Hnâwmhnawk zîngah buhhûm mal khat ka zawng leh \hin. “Ka lam lo hawi leh la, duhten ka lo pawm leh nâng che” tihte hi thil theih niin ka hre lo. Mahse hmangaihtu thinlung a\ang chuan a lo theih reng si! Hlim taka lêng tûra mittui nên duhsakna kan hlan tawh hnuah beiseina chhe te a la awm ve a. Chu beiseina êng de sêt sêt chu chhêm alhin meipui alh nasa takah lo chang se kan ti \hin. Chu beiseina beidawnthlâk tak chuan kan thihni thlengin min ûmzui reng a, chu’vang chuan dam kan la thlahlel ve \âwk \âwk chu a nih hi. Chutia beiseina linglet kual vêl a\ang chuan –

But if he ever breaks your heart

If the teardrops ever start

I'll be there

Before the next teardrop falls

kan la ti leh hram \hin zawng a nih hi. Mi ta mah ni se, a thinlung tihnata a awm hlek chuan kan lo rûm ve a, a lungngaihna mittui hial a tlâk chuan chemte-a vih ang maiin kan thinlung chu a lo na ve \hin. Hnêmtu leh thlamuantu ni thei lo mah ila, manganna a tawh a, rilru na taka an siam chuan a tân kan thinlung kan hawng kumkhua dâwn chu a nih hi. Min phatsanin, kan tân vânpui pawh pawt chim mah sela, a mittui hru hul leh tûrin eng lai pawhin kan inpe reng \hin. Hmangaihna dik tak chuan a duhsakna leh \anpui a inhuamna chu Spanish \awngin sawi mah se, a ropuina a dang chuang lo –

Si te quiere de verdad,

Y te da felicidad,

Te deseo lo mas bueno pa' los dos.

Pero si te hace llorar,

A mi me puedes hablar.

Y estare contigo cuando triste estas.

(If he truly loves you, and he gives you happiness

Then I wish the best for the both of you

But if he makes you cry, you can call me

And I will be there when you are sad)

I thinlung zawng zawng a titui ral lo a nih chuan hmangaihna hi ila vâr pawh lo a ni ngei ang, ka \hian!!

Inngaihtlâwmna: Mi chapo takte aiin mi inngaitlâwm takten hmangaihna awmzia an hmufiah zâwk \hin. Kan hmangaih takte bulah chuan kan tlâwm êm êm a, kan kâ pawh zen se kan seh hauh lo vang. Bawkkhupin chibai kan bûk lo chauh chu a nih hi! A ni lah tak a, an duhzâwng engkim tihsak kan tum a, an thinrim kan hlau êm êm a, kan neih zawng zawng pawh pêk kan inhuam \hin. “Ka chuti/kha ti” an tih tawh dêk dêk chuan uite êk chhuak ang maiin kan phi chung \hin a ni lo’m ni? Chu chu eng dang vang a ni lo ve, hmangaihna an tih vang chauh hi a ni.

Hmangaihna avang hian kan va â tak êm! Mahse kan mâwl hauh si lo. Nang leh kei hi hmangaihte \anpuina kawngah hian kan hun, tha leh zung zawng zawng pawh sêng mah ila kan hek hauh lo asin! Min mamawh lova min kalsantu ni mah se, hmangaihtu thinlung chuan hmangaihte mangang au aw chu a hmaih ngai lo va, a thinlung zawng zawngin heti hian a au \hin –

I'll be there

Anytime you need me

By your side

To dry away

Any teardrops that you cry

Aw Lalpa leh! Miten tinain lo hliam se, a hliam te chu samari mi\ha ai pawha duatin ka enkawl dam ngei ang. He ka silhpuan nêm hian a chhingmittuite chu ka hru hul thei dah lo’ng maw tiin ka pan leh ruai \hin.

Ka hmangaih reng a ni: Phatsantu tiin dem lul suh ang che u aw... Sual nei lo chuan lungin han deng hmasa ula. Min phatsanin lêng dang min chhaisan mah sela, ka hmangaihna hi a dai ve ngai si lo. Ka lam a lo hawi leh hun hi nghâkhlel takin ka thlîr reng \hin. Hlim taka i lênlaia i rilru an tihnat châng a lo thlenin leh lungngai taka an kalsan hun che a lo thlen chuan ka hmangaih reng che a ni tih hi han hria ang che aw. Chuti chuan ka lam lo hawi leh la, hlim takin damlai pâr i tlân leh teh ang...

And if he ever leaves you blue,

Just remember - I love you

Far khat: I chhîngmittui far lai hmu tûrin chakna rêng ka nei si lo, i pang tinatu awm lul suh se. Kei chuan i thinlung ka tihnat ngai loh kha, i hlimna hi ka duh ber a, i hlimna nia i ngai a nih phawt chuan lêng dang chu min chhaisan ta la, ka dem hauh lo vang che. Hei erawh ka sawi leh hrâm duh – “No one loves you like I loves you, No one needs you the way I do”. I rilru a nat êm êm lai leh, lungngai taka i mittui a luan ni chuan ka thlahthlam hauh lo vang che. I lungngaihna chu ka tân hmangaihna maicham a ni a, i \ahna mittui chu ka tân halral thilhlan a ni. Aw, ka hmangaih, i chhîngmittui hru hul tûrin tlâk lo mah ila, min mamawh a nih chuan min han au vang che aw. I mittui far khat pawh ka tân a na lua a ni –

And I'll be there

Before the next teardrop falls

Read more »

ṬIAUVUTA HMANGAIH BIAHTHU

V’ Day pualin…

Shakespeare-a chuan Hmangaihna tak (True Love) chu ‘He mihring mita hmuh theih leh khawih theih thilah hian a innghat lo va, kan rilru leh ngaihtuahna chhûngrilah hian a innghat zâwk a ni’ a ti. Hmangaihna tak chu hmêl, pianphung leh vun rawng (Complexion)-ah te hian a awm lo va; thinlung chhûngril, mihring rilruina a chhui chhuah phâk loah hian a in phûm ru zâwk ṭhin. Chu chu a tak a, a mâwi a, a thianghlim êm êm a ni.

‘Love is blind, love is blind, but marriage is an eye opener’ Hmangaihna hi a mit a del ti ṭhin bawk mah ila, inneihna aṭang hian a mit a lo keu ṭhin. Nulât tlangvâl lai chuan kan hmangaih viau emaw kan tihte hi kan lo hmangaih leh lo fo. Chuvângin hmangaihna hi hrilhfiah theih leh sawi fiah theih a ni lo. Tawng mah ila, kan fiah chuang hek lo.

Hmangaih Lehkhathawn hi chu a lo hlu mang e. Kan han chhiar a, kan chhiar nawn leh ṭhin. Tuipui kam ṭiau vaivuta hmangaihna biahthu, thlum taka ziah erawh chuan rei a daih ngai lo. Tuite chu lo so bulh bulhin, a fâwn te chuan ṭiaupho chu a rawn khuh hlup hlup a, hmangaih biahthu mâwi leh thlum taka kan ziah te chu tuiin a lem zo ta! Tuifâwn a kâm a, kan ziak nawn leh ṭhin, mahse tui a lo lian a, a nuai bo leh ṭhin.

Tîsâ induhna mai hi chuan rei a daih ngai lo. Khuarei a lo nih a, nunah harsatna leh buaina kan tawh chângin a thâmral leh mai ṭhin. Chuvângin hmangaihna tak tak, thinlung chhûngril aṭanga lo irh chhuak chauh hian midangte hmangaih ṭhin ila, ‘tichuan khawvel hi ram nuam takah kan siam thei ang.

Lehkhathawn, i thinlung fan raih i dawng tawh ngai em? I lehkhathawn dawn kha mâwi leh thlum tak pawh ni se, ṭiauphova ziah a nih chuan tui lo lianin, thlipui a lo tleh ang a, a ral thuai ang. Tûnlâiah chuan lehkhathawn pawh kan chîng ta lo, a pawi ka ti hle. Mobile phone lo chhuakte hi awlsamna ni viau mah se, rau a nei lo tlat. Hmangaihte lehkha, ṭhiante kal tlanga dawn hi chuan hahte hi a dam sawng sawng thei nia! Zân rei tak taka SMS inthawn a, min bâwl nge thu tak a sawi tih pawh hriat hleih lohte ai chuan a hlu daih zâwk asin le! Kan intih changkânna hian min lem zo a, lehkhathawnte chu mi changkâng lo ho hman âwm lekah kan ngai ta niin a lang.

Eng pawh ni se, SMS, CALL leh LEHKHATHAWN a ni emaw hmangaihna tak hi chu a hlu a, a tlo a, thlipui leh ruahpui, harsatna leh manganna tâwp khâwk pawhin a ngam lo va, thihna meuh pawhin a ngam hek lo. Chûvângin fimkhur la, mi i va hmangaih a ni emaw, an rawn hmangaih che a ni emaw; tiaudûpa hmangaihna, thlum taka ziah ai chuan THINLUNG-a hmangaihna THILTIH-a ziah hi a hlu zâwk tih i dam chhûng zawngin vawng reng la, tichuan hmangaihna tak, a famkim lovin i hriat belh zêl ang.

Read more »