Thursday, February 5, 2015

SECURITY



Security (himna) hi khawi hmunah pawh a pawimawh êm êm a. A la pawimawh zêl dâwn a ni. Ram changkâng apiangah mipuite himna an ngai pawimawh thin. Himna tel lo chuan hlimna leh hmasâwnna a awm thei lo. Indian Constitution pawhin mimal, khawtlâng, ram himna a ngai pawimawh hle. Part IV ‘Directive Principles of State Policy’ Article 38 (1) The State shall strive to promote the welfare of the people by securing and protecting as effectively as it may a social order in which justice, social, economic and political, shall inform all the institutions of the national life. Seventh Schedule (Article 246) hnuaiah union leh state sawrkarin mipui himna turin security law a siam thin ang tih a chuang. Heta ‘security’ a tih hi khuarêl chhiatna, misual, sum leh pai leh thil danga himna a ni.

Union Home Ministry annual report 2006-2007-a a lan dânin kum 2006 chhûng khân Mizoramah himna tichhe thei thil thleng râpthlâk tum nga chiah a thleng a, mihring thihna record a awm lo. Chuvang chuan ‘peace bonus’ kan dawng a nih kha. Peace bonus dawn kha thil lawmawm tak a nih rualin kan lo muang lu deuh nge ni tûnah chuan dawn chu sawi loh in-rûk, inthah, pâwngsual thâwm kan hre âwl ta lo.

Kristian ram ni si, mahni intihhlum, tualthah, pâwngsual leh rûkrûk te chu ni tin chanchin thar mawitu a ni ta. A thenin zu an buaipui a, a thenin sakhua an buaipui a; that lehzual beiseiin theih tâwp kan chhuah a, that ahnêkin ni tin, thla tin, kum tin kan chhe tial tial chu a nih hi. Bible-in eng tin nge a sawi “Ni hnuhnungahte chuan hun khirh takte a lo awm ang.” (II Tim. 3:1) “Mi sual leh tihdertute erawh chu mi bum leh buma awmin an sual zual deuh deuh ang.” (II Tim 3:13) Khawvêl hi a chhe tial tial a, sualna pawh a pung tual tual dâwn. Sualna do lêta mipuiten himna kan neih theih nân kan thawh chhuah a hun tawh hle.

United States chuan kum 2014 khân social security atân 857.319 billion dollar a dah a, hei hi budget zawng zawng 3650.526 billion dollar atangin 23.48% a ni. Heta tang pawh hian security pawimawhzia chu a hriat theih mai âwm e. Hmasâwnna hi himna hnuaiah lo chuan thawh theih a ni ngai lo.

Mizoramin khawiah te hian nge security kan mamawh tih han târlang ila.

Food Security
Ei leh bârah hma kan sâwn a tûl hle. FCS&CA lam atanga thu kan hriat thin chu “Chuti thla chhûng tla tur FCI kudam-ah buhfai a awm,” tih a ni. A rei lam lah a tawi thei bawk si. Food security kan nei chhe hle a, eng emaw hlekah tâm mai thei kan ni. Mi, a ril a tâm tawh chuan pawisak a nei lo va, mi hlauhawm tak a ni thin. Ei leh bâra intodelh tura mi tinin hma kan lâk a tûl. Chuktuah huan siama kan ram neih te hi a tangkai zâwnga hman nachâng hriat a hun ta. Mi hausaten an huanah thil tangkai chin nachâng hre lova intihhlimna hmun ang leka an chan hi ka lo ui thin

Economic Security
Ei leh bâra intodelh hi sum leh paia intodelhna a ni. Miin ei tur a neih chuan sum thawk chhuak turin theihna a nei a, huaisen leh taima takin hna a thawk thei ang. Ui ang maia chaw nawi tla chhar tuma mi hausate ke bula mei phêt mût mût a hun tawh lo. Buhfai man sâng, tui bill sâng, leiman sâng, electric bill sâng, thisen sâwngbâwlna man lâk leh thil dang dang avanga kan buaina te hi sum leh paia kan intodelh loh vang a ni. Mizorama bill leh tax kan pêk te hi a sâng hran lo; pêk tur kan neih miau loh avangin ‘a na’ kan ti ta êm êm a ni. Thawh chhuah tam a pawimawh rualin inrenchem thiam a pawimawh. Duh ngah lutuk hnam atang hian mamawh chauh nei thiam hnamah i inlet daih teh ang u.

Social Security
Mizorama kan mamawh êm êm chu social security hi a ni. Hei hian mimal, chhûng tin, khawtlâng leh ram pum a huam a ni. Aam Aadmi Party chuan Delhi Assembly election lo awm turah CCTV tam zâwk dah an tiam a. A tum chu social security a ni. Hmeichhe himna pawh ngaih pawimawh lian ber pâwl a ni. Chhiatna tam zâwk thlen chhan hi security that tâwk loh vang emaw a mawhphurtute inthlahdah vang emaw a ni châwk.

Kan in sak dânah te hian himna kan dah pawimawh ber lohzia a lang. Lei min nasa tak tuara thihna hial a thlen fo nachhan chu security that tâwk loh vang a ni. In kan sak dâwnin leilung a him tâwk em tih te, ADA/AMC thutlûkna ngaih pawimawha zawm te hi kan tihmâkmawh a ni. In sakna châk kan hman te hi a man tlâwm ringawt melh lovin a tha thei ang ber, lirnghîng leh thlipui dâwl zo ngei tur hman tum hrâm hrâm ila.

Electrical wiring fel loh avangin buaina kan tâwk fo. Tûnhma deuh khân earthing te hi tûl lo an ti fo a, lightning rod/conductor te pawh in tinin vuah nachang hria ila a tha hle ang. Mei chhêmna hmun, gas cylinder leh a thuk kan dahna hmun te hi thlan fimkhur a tûl hle.

Hmun thenkhatah chuan private security duty an nei thin a, kan ramah pawh eng tikah emaw chuan kan la mamawh ve ngeiin a rinawm. Râlmuang leh him emaw kan intih lai hian kan him lo ru viau tawh a ni. In tinin CCTV kan dah thei lo a nih pawhin kawngkhâr kalhna tha tak siam a, miin an rawn kik a nih pawhin hawng nghâl mai lova (peep hole siam ngei ni se) bih/en hmasak phawt a finthlâk hle ang. Kawngkhâr thuah hnih nei siam te pawh hi thil tha tak niin a lang. Tukverh iron bar kan siam lo a nih pawhin a glass te hi vawi khata keh nghâl mai thei lo chi hmang hrâm ila.

“Walkable city is liveable city” tih ngawt pawh a ni ta lo. Tu hian nge hriam keng tih kan inhre si lo va, nunau phei chu zân mu tha thei lovin an thlabâr hle a ni. Security hi hriamhrei kawl lamah ni lovin hriam kawltute laka himna a ni mah zâwk awm e. Hriamhrei hi mahni invên nân thil tha tak a ni; ama’rawhchu, hriam kawltute hi midang tinatu an ni fo thin. Kan hriam kawl avang hian midang an ralmuan loh phah thei tih hriain i fimkhur lehzual ang u.

Security chungchang hi tum khata sawi zawh sên chi pawh a ni lo. Mimal, chhungkua, khawtlâng leh ram himna hi ngaih pawimawh berah neih ila. Kan mawhah i la ngam ang u.

Tuesday, January 27, 2015

Khawiah nge Pathian a awm?



Isuan “Kan Pa vana mi...” (Mathaia 6:9) tiin tawngtai dân min zirtir a. Lalbiak tawngtaina hi kan hmang rim si a, kan rilruah Pathian hi hla tak, vâna awm, a auha auh lawm lawm ngai niin a lang. Isua vêkin “Kei kumkhuain, khawvêl tâwp thleng pawhin, in hnênah ka awm zêl ang,” (Mathaia 28:20) tiin a sawi leh bawk.

Chhandam kan niha kan pianthar hian Pathian fa nihna pêk kan ni a, chuta tang chuan Isua Krista thisen tlanna a zârah Pathian nên inpâwl theiin kan lo awm ta. Chu inbiakna/inkawmna chu râl khat atanga inkawmna ni lovin hmun leh hmuna inbiakna a ni zâwk. Thenkhatin kan tawngtaina te hi telephone angin kan tehkhin thin; a dik tho mai. Telephone hmanga kan inbiak/sms chuan kan inhmu ngai lo va, râl khat atangin kan inbe thin. Joba 42:5 kan en chuan “Benga hriatna mai zawngin ka hre tawh chia, Mahse, tunah zawng ka hmu ta che,” tih kan hmu.

Pathian hi hriatna chauha hriat theih a ni. Kristian lote pawhin Pathian hi an hria. Pathian a awm tih chu khawvêla hnam hrang hrangte hian kan hre vek a, Pathian tak erawh kan hmu vek si lo. Chuvang tak chuan ‘hriatna’ chauh hi a tâwk lova ‘hmuh’ ngei a ngai. Joba kha Pathian mittlung a ni a, ani pawh khân Pathian a hmuh chian meuh chuan a inten a, sim tur a ngahzia a inhria a nih kha. Pathian hi hriat chauh a tâwk lova nang leh kei hian kan hmu ngei tur a ni.

Phone hmanga call/sms leh hmai chhana inbiak chu a danglam thin. Chuvangin Pathian hi phone ang maia call/sms chauha kan be thin a nih chuan kan la pawh tak tak lo tihna a ni ang. Kan tawngtai emaw fak hla kan sakin vân sâng taka awm tâna ti anga kan inngaih tlat chuan tih takna nun keimahniah a awm thei lo. Eng vangin nge tunlai naupang/mite hian biak in an zah lo kan tih fo? A chhan chu Pathian hi kan dah hlat lutuk vang a ni.

Pathian hian engtik lai mahin min hlat ngai lova, min hmangaih êm avangin min kalsan ngai hek lo. Pathianin min hlat ta riaua kan inhriat nachhan chu keimahni’n kan hlat zâwk vang a ni châwk. Tlân bosan kan tum a, bihruksan kan tum fo. Ama’rawhchu, a hmangaihna chuan min ûmzui reng a, kan sual lai ber pawhin “Ka fa, lo haw rawh,” tiin min sâwm reng a ni.

Mother Teresa chuan “I see God in every human being. When I wash the leper’s wounds, I feel I am nursing the Lord himself.” (Mihring zawng zawngah hian Pathian ka hmu. Phar natna ka silsak hian Pathian ka silfai angah ka inngai) a ti. Pathian a hmuh dân hi chi hnih a awm thei ang. Pakhatna, Pathian kut chhuak ropui tak chu mihringte kan ni, A kut chhuak ropui tak avang hian mihringah Pathian ropuizia a lang a, Pathian chu eng ang nge a nih tih a hriat theih âwm e. Pahnihna, miin Isua Krista a rina chhandamna a chan hian amahah Isuan lalna a chang a, mi thar, mi danglam a lo ni ta! Amahah Pathian hmêl hmuh turin a lo lang ta thin a ni.

Pathian duh lohzâwng kan tih hian Pathianin min kalsan daih emaw tih a awl thin. Sam 27:10 “Ka nu leh ka pa chuan mi kalsan ta si a, Nimahsela, LALPA chuan mi la pawm ang.” Kan nu leh pate pawhin min kalsan an duh hial khawpa sualna nasa kan tih pawhin Pathian chuan min la pawm thei a, eng anga sual nasa pawh ten miah lovin a la ngaidam thei vek a ni. Sam 9:10 “Nang zawngin, LALPA, nangmah zawngtute chu i kalsan ngai si lo.” Rilru mangan, thlaphân, lungngaih leh harsatna tâwpkhâwk, beisei tur rêng awm tawh lohna hmun kan thlen pawhin Pathian chuan min hlat ngai lo. Sual ngaihdam theih loh a nei lo a, ngaihdam sên loh pawh a nei hek lo. Pathian hi zawng ropui tak a ni.

Pathian awmna min zâwt em ni? Vân dum pâwl thlîr ila, tui chhûng thûk tak bih ila, khawi hmunah pawh Pathian chu a awm asin. Pathian hi auh vak vaka auh eih chi a ni lo. Isaia 59:1 “LALPA kut chu chhandam thei lo tûrin tihtawiin a awm lo va; a beng chu hre thei lo tûrin a ngawng hek lo.” Kan râl khat biak vak vak a nih chuan keimahni’n kan hlat tihna a ni ang.

Tawngtai emaw fak hla sak emaw thu kan ngaihthlâk pawhin Pathian chu kan bulah a awm ve reng a. Min chhandamtu a ni a, min hmangaihtu a ni a, kan thian a ni. Vân sâng taka awm anga kan ngaih avangin A duh lohzawng sual kan tihphah thin. Kan kianga awm, kan tih apiang hmu reng thin a ni tih hria ila kan tawngtai pawhin a biakin kan bia ang a, Amah faka kan lâm pawhin tihtak zetin kan lâm ang a, kan zai pawhin thinlung takin kan zai thei ang. Pathian hi kan bulah a awm reng a ni. I thian nên khân inbia ula, inkawm ula, hlim takin hun hmang ang che u.

Monday, December 8, 2014

Happy Holiday



Tûnhma deuh kha chuan Christmas rim a nam a, a zûna mi tin an uai tantirh lai vêl leh a saseh tak tak a lo thlena duhsakna leh chibai inbûkna atân ‘Merry Christmas’ an ti thin. He tawngkam tawi te hian Pathian hmangaihna nasatzia leh a fapa Isua Krista inpêkna ropuizia a târlang chiang hle. Christmas lai chuan tu man buaina siam an duh lo va, chhungkaw inngeih lo deuh pawh inhauh loh hrâm a, hlim taka hun hman an tum thin.

'Merry’ tih thumal hi Sapho tawng hlui ‘myrige’ tih atanga lâk a ni a, a awmzia chu ‘nêlawm’ ‘pawmawm’ tihna a ni. ‘Merry month of May’ tiha ‘Merry’ hi chu thil hlimawm lam sawina a ni thung. 336 AD-na vêl atang khân Christmas an hmang tan a, Christmas chibai inbûkna hi kum 1565 vêl atang khân an chîng tan bawk. Chuta tang chuan tûn thlengin Christmas chibai inbûkna hi kan uar deuh deuh a, tûnah chuan mi tam takin a bulpui ngaihtuah lêm lovin ‘Merry month of May’ tih ang maiin Merry Christmas tiin chibai kan inbûk a, a then phei chuan Happy Holiday tiin Christmas chu kan paih bo titih ta!

19th century tâwp lam vêl khân Great Britain chuan ‘Merry Christmas’ tih aiin ‘Happy Christmas’ tih an hmang uar tan a. A lo chhuahna tak chu Methodist hoin ‘Merry’ tih chu ‘rui hai’, ‘zu rui’ sawina nia an ngaih vang a ni. Queen Elizabeth II pawhin Christmas thuchah a sawinaah ‘Happy Christmas’ tiin mipuite chibai a bûk nghe nghe.

Sap hoin ‘Christmas season’ an tih hi ‘Chrismastide’ tih nên thuhmuna hman thin a ni a, ‘Yuletide’ tih atanga lâk chhâwn a ni. December ni 25 atanga January ni 6 thleng (ni 12) a awh a, chu chu ‘the Twelve Days of Christmas’ an ti thin. Kum zabi 20-na tâwp lamah khân Juda-ho kût ‘Hanukah’ (Festival of lights, Feast of Dedication) an tih ni riat lai awh leh African American kût ‘Kwanzaa’ te nên Christmas hi a inrual thin avangin ‘Christmas season’ an tih thin chu ‘Holiday season’ tiin an hmang tan. Christmas hun lai vêk hian Muslim hun pawimawh ‘Eid al-Fitr’ (Feast of Breaking the Fast, the Sugar Feast, Sweet Festival) an tih inher chhuah hun nên a inrual châng a awm bawk thin. Hei vang hian Merry Christmas tih chuan hmun a chang tlêm ta tial tial a ni.

Hun a lo kal a, sumdawng mite leh khawvêl sawrkar ngei pawhin ‘Merry Christmas’ tih chu a aia tawngkam mawi leh huam zau zâwk nia ngaiin ‘Happy Holiday’ tia thlâk an duh ta a. Chû’ng zînga langsar leh hmang hmasa ber chu Wal-Mart company a ni. Wal-Mart chuan kum 2004 khân Merry Christmas tia mite chibai an bûkna thin chu Happy Holiday tiin an thlâk a. Sakhua tih bîk hawi lutuk lo a ni bawk a, an company infakna tawngkam berah an neih ta a ni.

Kum 2009 khân White House (US) chuan a kawta thingkûng an chei, a hminga ‘Christmas tree’ an tih chu ‘Holiday tree’ tiin a hming an thlâk a. Inhnialna pawh a chawh chhuah phah nasa hle. Heta tang hian khawvêl hmun tinah Merry Christmas tia chibai inbûkna leh induhsakna lantirna chu Happy Holiday tia thlâk a lo ni ta hlawm a ni. A bikin US leh Canada ramah an uar fâl hle a, tunah chuan khawvêl hmun tinah an uar ta viau mai.

Sumdawng mite tân hun tha a ni a, Kristian leh Kristian lote pawhin bazar nân hun an hmang nasa hle. He hun remchang hi chuhin mi tin mahni kawng kawngah kan phe suau suau a, hun tha tawi tê hi a hlâwk thei ang ber leh âm thei ang bera hman kan tum thin. Sumdawng mite chuan an thil zawrh an hralh theih nân mite hîp thei tur ang berin an infak mawi a. Kristiante hunpui a nihna lam ai mahin chawlh (holiday) ang maiin Kristiante hlei hlei hian kan hmang a ni mai âwm e.

Kristian kher lo pawhin ‘Merry Christmas’ tih chu chibai inbûk nân an hmang fo va. Hei hian khawvêl leh a chhûnga awm zawng zawng hi Pathian ta a nihzia a tilang chiang hle. Amaherawhchu, Kristian ni lo sakhua tam tak an awm a, chû’ng mite thinlung hneha Kristianna thai bo duhna rilru avanga ‘Happy Holiday’ tih tawngkam rawn hmang pawh an ni maithei.

Mizorama Kristianna a rawn luh atanga tûn thleng hian Christmas kan hman dân hi chhui kîr ta ila, kan thinlung bawng ina Lal thar pian nawntîr ai mahin ropuina, mawina leh nawmsakna lam kan hawi ta telh telh niin a lang. Biak ina inkhawm aiin tuallai chei mawi bula thla lâk kan châk zâwk a. Zaikhawm aiin thiante nêna inkawm khâwm kan hrât ta. Hrawk bâwk chin chunglamin ‘Merry Christmas’ ti thin mah ila, kan thinlungah chuan ‘Happy Holiday’ a lang lian zâwk a ni mai âwm mang e.

Mizote zîngah ngei pawh Happy Holiday tih tawngkam hmang kan awm ta nual mai. Holiday awmzia kan hria; mi tinin a nuam thei ang bera hman kan tum thin. Holiday kan thlâkhlelh viauna chhan chu intihhlimna leh huau huau boruak siam kan châk vang a ni. Christmas hi lei leh vân boral mai tur chhanchhuak tûra Isua Krista rawn pian hun a ni a, holiday satliah ang maia hman chu a uiawm asin!

Tûnah chuan tam takin Isua pian champhaphâk hi ‘Merry Christmas’ tih aiin ‘Happy Holiday’ tih kan duh zâwk a, kohhran bêl lêm lovin nawm chen nân kan hmang ta fo mai. Nang leh kei chuan kan hma lawka hunpui lo thleng tur hi ‘Happy Holiday’ ti mai lovin ‘Merry Christmas’ tiin thinlungah Isua i pian nawntîr zâwk ang u.

Friday, November 28, 2014

Model Village



Khuh hawnna:
Dhyaneshwar Kolekar-a, kum 10 naupang, Nandal khua, Maharashtra-a mi tân chuan khawvêl hi a mawi a ni. Lehkha a thiam thei mai bâkah music leh sports a misa êm êm a, a tân chuan malsawmna hi a thuahin a rawn thleng a ni hawt mai. Tum khat chu ‘Community Impact Six Sigma project’ an tih chu an khua atanga hla loteah Cummins company-in an buatsaih a, Dhyaneshwar-a pawh naupang mit ennaah a va inentîr ve a. A mit pahnih chu a pual (cataract) a ni tih an hmuchhuak ta a. A mit pahnih chu an zai vat loh chuan rei loteah a del mai dâwn a ni. 2013 kum tîr lam khân Dhyaneshwar-a mit pahnih chu hlawhtling taka zai a lo ni ta.

January 2011 khân Pune atanga 110 kilometers-a hla, mihring maktaduai 5 vêl awmna hmun (Dhyaneshwar-a te khaw bul lawk)-ah thingtlâng mite dinhmun chawikânna tur ‘model village’ kalpui tan a ni. Heta tang hian nasa lehzuala kalpui chhoh zêl niin Dhyaneshwar-a ngei pawhin a lo vanneihpui ta a. Mizoramah pawh kan chhawr tangkai ve dâwn ta.

Model Village sawifiahna:
Model village thiltum ber chu economic, environment leh khawtlâng kalphung tichhe si lova thingtlâng mite dinhmun sawh ngheh, ram leilung hausakna hai chhuah, khawsak phung tihchangtlun, adt. a ni. A thiltum lian deuh deuh pathumte chu a tawi zawngin sawi mai ila – livelihood, infrastructure leh services tihhmasâwn a ni.

Model village-ah chuan zirna sikul tinah internet connection pêk an ni ang a, internet library hrang hrang access theihna pêk an ni bawk ang. In tinah toilet tha tak siamsak an ni ang a, tui connection pêk an ni ang. Leilung hausakna haichhuah dân tha zirtir an ni ang a, chhungkaw tinin in leh lo nghet an nei theih nân tanpui an ni ang a, kawngpui tha tak an nei bawk ang.

PM Modi-a vision:
2014 Independence Day lawmnaa a thusawiah PM Narendra Modi chuan scheme thar ‘Sansad Aadarsh Gram Yojana’ (MP’s Model Village Scheme) chu Jai Prakash Narayan piancham October 11-ah launch a nih tur thu a puang a. Hetih rual hian a phirpui ‘Clean India Drive’ pawh kalpui a nih tur thu a puang bawk. Kalpui tum dân chuan MP tinin an bial theuhah thingtlâng khaw pakhat, mihring 3,000-5,000 awmna an thlang chhuak ang a. Kum 2016-ah chuan hêng thingtlang khuate hi tui in tur, faina, hrisêlna, kawngpui, zirna leh electricity-ah an intodelhin an entawntlâk tur a ni.

Kum 2016-ah chuan thingtlang khaw 100 tal ‘smart city’ tia chhâl ngam an ni ang a, hêng khuate hi khawpui tluk thawthânga tihchangtlun an ni ang. Kum 2016 hnuah MP-ten thingtlâng khaw pahnih an thlang leh ang a, kum 2019 hnuah chuan model village tia chhâl ngam khaw nga tal MP pakhatin an nei hman tur a ni. Heng model village-te hian zirtirtu, doctor, lo lam hna thawktu, industries, economics, transport, hriselna, adt. intodelh leh changtlung takin an nei vek tur a ni.

Model Village tûlna:
Khawvêl pumah thingtlâng atanga khawpuia pêm lût an pung tual tual a. Kum 2050-ah chuan mihring zawng zawng zaa sawmsarih (70%) hi chu khawpuiah kan awm tawh ang. Mihring pun chak zâwng nêna chhûtin khawpui thar 500 vêl tal mamawh belh tura ngaih a ni. India hi mihring pung chak ber pâwl kan ni a, khawpui thar mamawhna a sâng hle.

India dinhmun:
India hi khawvêla mi rethei tamna ber zînga mi a ni. India GDP (gross domestic product) pawh 5.63% (2014) chauh a ni. India mihring zaa sawmli (40%) hi ni khata ` 1 hlawh phâk lo an ni a, 82% thingtlângah an chêng a, thingtlang khaw 640,000-ah mihring maktaduai 800 vêl an chêng. Mi rethei 75% hi thingtlâng mi an ni a, 30% hi retheina khur thûk taka tâng (chronic) an ni.

Mizoram:
Mizoram MP (Rajya Sabha) Pu Ronald Sapa Tlau chuan November ni 12 khân Chhiahtlang khua chu Model Village atân a puang a. Hei hi thil lawmawm tak, hmasâwnna rahbi pakhat a ni. Model village hian thawhrimna a keng tel a, khawtlâng tanhona leh inlungrualna a keng tel bawk.

Telangana-a Ankapur khua te, South Delhi-a Bhatti khua te, Karnataka-a Gumgol khua te, Andhra Pradesh-a Gangadevipalli khua te hi tûn hnaia model village tia chhâl ngam langsâr zualte an ni. Kerala chuan a state chhûnga thingtlang khaw 557 chu model village-a siam vek a tum bawk. Hêng model village kan tihte hian inanna an nei vek; mipui an inlungrual a, an thawkrim a, hlâwkna chauh ûm lovin vantlâng hna an thawk a, sawrkar leh thuneitute an thawhpui tha a, insawisêl mai lovin theih tâwp an chhuah tlâng a ni. Kawngpui tha nei tur chuan mimal ram eng emaw zât sahthlâk a ngai thin; compensation ringawta buai lovin mahni ram phal taka pêk a tûl châng te pawh a la awm ang.

CM Pu Lalthanhawla’n MLA bial tina model village din a rawt te hi tihhlawhtlin châkawm tak a ni. MLA constituency tinah model village pakhat theuh din ni ta sela, a khaw thenawm eng emaw zâtin model village zâr chu an zo ang a, hmasâwnna an lo neih phah ang. Zawi muangin thingtlâng khaw dang pawh model village tûra puan ni zêl se. Amaherawhchu, heti ang dinhmunah hian rilru dik lo pu, mi duhâmna tak tak an lo lang leh thin a, a pawi takzet.

India ram hi ram hmasawn leh thang mek (developing country) a ni a. Retheihna ûm bo a nih theih nân nasa takin tan a la mek a ni. Slum area a tam hle a; tûnah chuan eng emaw zât tihbo a ni ta. Mizoram state khawpui ber Aizawlah slum area-a puan 73 lai a la awm te hi a zahthlâk hle a. Slum area-a puan a nihna chhan pawh ‘sorkar laipui atanga scheme chi hrang hrangte Mizoramah hman a nih ve theih nân leh Asian Development Bank atanga sum hmuh theih nân slum area-a târlan a tûl avanga slum pocket-a puan’ a lo ni ta a ni. Zah chu khawi lamah zahna châng pawh kan hre lawi si lo. Theih ni se, slum area nih reng pawh kan hreh âwm lo mang e.

Tlâng kawmna:
Model village-a puan kan nih avangin lâwmna tur engmah a la awm rih lo. Mawhphurhna sâng tak kan koah a innghat zâwk a ni. Sum leh pai tam tak a rawn luang lût ang a, dik taka hman a nih chuan model village tih zahpuiawm loh khawp kan ni ang. Amaherawhchu, a nihna lo tura a luan ral erawh chuan zak takin kan hawi lawl lawl mai ang.

Tûn hmaa awm mai mai thin kha kan awm mai mai a thiang tawh lo. Ni khata darkar 8 thawk thin khân darkar 12 tal a thawh a ngai tawh ang. Kum hnih chhûng hun kan nei; in tina toilet tha tak dah, zirna sikul tihchangtlun, in leh lo tihchangtlun, kawngpui tha tak siam, infiamna hmun tha siam, hna thawh tur tha siam zawng zawng te hi thil awlai a ni hauh lo. A nihna takah chuan a ‘huphurhawm’ letling zâwk hial ang. Mizoram khaw 830 zînga model village tura thlan nih chu Chhiahtlang khaw mipuite tân vanneihna a ni. He vanneihna hian mawhphurhna, thawhrimna, thawhhona tha leh inpêkna a keng tel tlat a, Chhiahtlang chauh ni lovin Mizoram mipui zawng zawngte tân he model villlage hi a pawimawh hle a ni.

Monday, November 17, 2014

Vêng/Khaw hmasâwnna



Hmasâwnna duhin kan iak a, dem tur zawngin kan dang a nâl hen a. Khawvêl tukverha dah mai pawh duhtâwk lovin changkânna khawvêl chu leng zêk kan duh a, hnufualna tukverh atanga zuang chhuakin hmasâwnna thla hmangin kan inzâp kâng ve ta leuh leuh mai. Mizote thinlunga ‘hmasâwnna’ awmzia hi kan mi hluite dik loh vang nge hunin a hril vang zâwk, sawrkar kut chauha thawh chi emaw kan ti tlat. Hmasâwnna awmzia hre dik tura ‘nun dictionary’ keu nawn kan ngai a ni.

Centrally/state sponsored scheme/project tam tak a awm a, chû’ng kal tlang chuan hmasâwnna hna thawh a ni thin. Hna thawktu tak tak chu contractor-te an ni a, hna thawktute kal sualna laka vêng a, an hna enpui hi a veng/khaw mipuite mawhphurhna a ni. Hna thawktuin a thawk tha lo tih hre reng chungin kan en liam a, chak tak takin kan tlân pêl thuak thuak thin. Complaint thehluh chu tihsa lohah kan ngai emaw ni, nge a Kristian lo kan ti zâwk? An thawk zo a, phâr luai khawpin kan rêl leh si. Se bo hnua se kawng khâr hian awmzia rêng a nei lo.

Hmasâwnna chu thlâwk fua fua tura kan duh laiin a kawng dâltu chu mipuite hi kan ni fo. Hre ve ûk si, hre zîktluak lo kan tam êm êm hi kan la chhiatpui ngei ang. Sâp hoin ‘Jack of all trade, master of none’ an tih tifiahtu chu Mizote hi kan ni. Tunhmaa ‘YMA bass’ kan tih mai thin, zaipawla duh dân dâna bass ve tawp ang chi kha tunlaiah chuan a primary sikul fail pha lo hna ta riau. Solfa dik taka sak loh chuan mi nuih kan tiza a, a bul a bâl hre si lo, mâwlmang lutuka rinthu leh duhdân thlasik mau puahpui ve phawng phawng te hi thi beh lo thu nên ruam khata zalh chi.

Sawrkarin ruahmanna a siam a, sawrkar thlîrna mit leh mimal thlîrna mit hi engtik lai mahin bêl khatah a chhum za theih ngai loh. Mimal chuan mahni thatna tur chauh a thlîr a, sawrkar chuan mi zawng zawng thatna turin thil a ti thin. Mithiam leh mifingte chuan sawrkar thlîrna mit an tâwmpui thiam a, a tha lamah chuan sawrkar hmalâkna an thlâwp tlat thin.

Hmasâwnna hna thawh mup mup a ni a, chutih laiin a thawktute tithuamawp zâwnga che tâwk lah bo lo. Tu pawh, eng pawh ni se, a thawktute aia pawimawh chu an hna thawh kha a ni. Hna tha an thawk a nih chuan mi chhe ber pawh ni se kan zah tur a ni. Aizawl dawrpui phei railing-a mipui chhuahna tur an siam tlêm lutuk tia vui hmui pu-a lehkha hial tartute hi inngaihtuah chiang se ka ti ngawt mai. He thil hi mipuite himna tura ruahman a ni a, khawpui timawitu satliah a ni ngawt lo. Dâwr neitu tam takin kan dâwr zâwnah kawng kua se kan ti theuhin a rinawm. Chuti ni se, khawiah nge ‘himna’ chu a awm ang? Mi thenkhat tâna tha hi mipui tân a tha lo fo. Mahni chauh inen lova kan zavaia tana tha tur ngaihtuah thiam a tha hle.

Khawpui lian leh ropui zâwkte kan thlîr chuan sawrkarin mipui himna a ngaih pawimawhzia ka hmu ang. Dawrpui bazar pheiah hian kawng inhawng thluah ta sela, mipui himna hi zaa sawmnga chuan a tla hniam ngei ang. Hetia kawng tlêm tê a inhawn hian kalna zâwnah traffic police an duty thei a, mipui tân a him êm êm a ni. Tin, duhna hmun apianga kawng kân kan tum thin te hi a pawi hle. Railing-a lâwn liam kan chîng phei hi chu sim hmak chi. Mizote tih atân chuan a class a hniam lu hret a ni.

Kawng inhawnna zâwnah kal mai tur a ni a, kan dâwr zâwn a nih loh pawhin kan dâwr chu kan pan nal nal mai tur a ni. Mizote hi hmasâwnna duh lo hnam kan ni âwm e ka ti thin. Eng hna pawh thawk se, tanpuia tâwiâwm ai chuan sawisêl loha ram pawh kan nei lo. Chu sawisêlna chu mimal indah pawimawhna (self-centered) vang a ni.

Hmasâwnna leh changkânna hi khawi dangah zâwn tur a ni ngai lo ve. Keimahni thinlung theuhah hian a awm zâwk a ni. Hmasialna leh duhâmna atang chuan dikna leh rinawmna te hi a pâr chhuak thei ngai lo va, ropui tumna leh hmingthan duhna atang chuan malsawmna a zi chhuak ngai hek lo. Hmân ni lawka Tlawng lei chim te, tûna Dawrpui kawng railing tihchhiat te hian hmasâwnna awmzia kan hriat lohzia leh kan rilru hniamzia a tilang chiang hle.

Kan duhthu a sam loh avanga tihchhiat hian awmzia pakhatmah a nei lo. Thil lo thleng leh awmdân mila kan insiam rem a tûl zâwk a ni. Chu danglam ngamna chu ram changkang apiangah a sâng a, ram hnufual apiangah insiam that an harsat thin. Kan ram hian hmasâwn se kan ti a nih chuan danglam ngam a hun tawh hle. Kan vêng leh khua timawi a, tichangtlung turin insawisêl leh inmu leh âr bânsanin, rilrua a thawh lai chauha mo thar thata that kalsanin i tangrual zâwk ang u. Chuti lo zawng, kan vêla hnam dangte hmuhsit leh nuihzatin kan awm dah ang e.

Thursday, November 13, 2014

Lo chêng ang che



Krismas rim a nam apianga Mizo Kristiante rilru luahtu chu ‘Hmânah Kaisar lal lian rêngpui’ tih hla Pu Rokunga phuah hi a ni âwm e. Khuavêl han chuan ila, ruamah romei a zâm chiai chiai a, hmanhmawh taka kâwla ni a liam vut hnuah lung lah chu a lêng tan dâwn chauh lehnghâl.

Thinlungin Bethlehem dai a hrût kual delh delh a, kil khata ran in chhe tê, êng dul tak mai hnuaia Mari leh Josefa buai dân tur te chu zuk hmuhpuiin ran thlênga nausen Isua chu zuk chhawnchhaih tak hi ka nâp a.

Chutih lai chu Kaisar, lal ropuia’n chhiarpui a ko a. Khatih hunlaia ‘khawvêl’ chhiarpui ropuiber a ni hial âwm e. Van lal fapa thla kua ngawt pai tawhtu Mari kha khualbûk vêngtu khân pindan tha pawh pe thei lovin ran in, rimchhe tak a kawhhmuh a. “Khualbûk vengtu suihlung mawlin...” tih lai tlar hi thenkhatin kan helh fo. Khualbûk vengtu khân a sual vang hrim hrima hnar a ni lo. Hla hi chu a dân a dang; a phuahtuin a duh dân dânin a phuah thiang tlat. Isua chanchin tihfamkimna tura hmanraw pakhat a ni a, kan nun dârthlalang atân kan hmaah a rawn hûng a ni zâwk.

Josefa-ten Isua pian nân khualbûk kawngkhâr an kik ang khân Isuan a pian nân kan thinlung kawngkhâr a kik a. Kan chhûnga lo luha keimahniah pian a duh a, than len a duh a, lalber nih a duh a ni tih châng thumnaah kan hmu.

A châng tâwp ber kan en chuan sualin min bawm nasatzia kan hre thei. Min bâwm mai pawh ni lovin sual hi kan pai reng a ni tih chu “Ka thinlung ram Kaisar lalnaah hian” tih hian a tichiang hle âwm e. Chu kan thinlung ram, Kaisar lalna, sualnain bu a khuarna, mahni inngaih pawimawhna, dik ber nia inhriatna lalna hmunah hian Bethlehem tlângpui rawn din a duh a ni. A mutna tur chu a tha ber ber leh nuam ber ber ni lo mah se, kan thinlung chhûngril a nih phawt chuan hrehawm tak pawh ni se Isua hian rawn pian a hreh rêng rêng lo tih a lang chiang hle.

He kan thinlung bawlhhlawh leh tenawm, sual inlulinna hmunah hian Isua rawn pian a duh a, a lo pian theihna atân hmun tlêm tal kan kian dâwn lo’m ni? ‘Tah chuan a lo piang ang a, a lo thang lian ang a, sual chu hneh zêlin Isua lalram chu kan thinlungah din nghehin a lo awm dâwn a ni.

Monday, October 27, 2014

Tawngtai



Thenkhat chuan uluk taka ziakin tawngtaina thu an chham thin a, thenkhat erawh chuan tla chawp leh rilrua lo lût ang apiang an chham thung. Eng pawh ni se, Pathian nung hnêna tawngtaina a nih phawt chuan a sual chuang lo.

Bul tanna: Tawntai bul tanna hi a pawimawh hle. Isuan tawngtai dân min zirtirah chuan “Kan Pa, vana mi” tiin a tan. Pathian hi kan chham kual nasat avanga ropui a ni lo va, kan fak chiam avangin a lawm hran lo. Tawngtai bul tanna hi mawihnai leh tawi fel taka tih a pawimawh hle.

Chham nawn: Mathaia 6:7-ah chuan Isuan “In tawngtaiin, Jentailte angin sawi nawn mai mai suh u; an tawng tam avangin hriain an ring a ni,” tih kan hmu. A tâwp khârna nih duh vang te, rau bîk riaua lan duh avang tea chham nawn hi a Pathian thu lo hle. Vawi khat kan sawi hi Pathian tân a fiah tâwk viau.

Pathian hi engkim hretu a ni: Mathaia 6:8 “Chutichuan, anmahni angin awm suh u; amah in dil hmain in Pa chuan engte nge in mamawh tih a hre reng si a.” Pathian hi engmah hre lo leh hrilhfiah ngai a ni lo. Kan dîl hma hauhin kan mamawh a lo hre lâwk vek a, a hmu tlang vek. Kan dîl kher erawh a phût thung. A chêpa kaia chhuiin kan chham a, a tê ber thlengin kan lip se kilh kelh a, naupang rilru chak lo tak hrilhfiah tum ang vêl kan ni. Pathian hi kan ngai mâwl mah mah niin a lang.

Pathian hmaa tawngtai kan ni: Dawhsan atanga tawngtai emaw tawngtai ruala a hnu khartu nih hian mite hmaa tawngtai niin kan inngai fo. Kan thu chham leh aw ki te kan tidanglam a, thenkhat chuan Pathian hi kan vîn tuarh tuarh ni te pawhin a lang. II Chronicles 7:14 “Ka hming pu ka mite chuan inngaitlâwma an tawngtai a... an sualte ka ngaidam ang a, an ram chu ka tidam leh ang,” tih kan hmu. Pathian hmaa kan tawngtai hian aw-ka vîn lutuk te hi a mawi lo. Inngaitlâwm taka tawngtai tur kan ni zâwk. Khawi hmun pawh ni se, eng anga mipui tamna hmun pawh ni se, Pathian hmaa tawngtai kan ni tih hriat reng a, rilru leh tihtak zeta tawngtai hi kan tihtur a ni.

Tâwpna: Trinity ringtute chuan Isua hmingin Pa hnênah kan dîl thin. Roman Catholic-te chuan Mary hmingin Isua hnênah an dîl thin. Oneness (UPC,etc)-te chuan Isua hnênah an dîl thin. Tunlai hian Oneness tihdan “Isu, i hming thianghlimin kan dîl a che” tih hi kan biak inah a ri ta zeuh zeuh. Trinity ringtute chuan “Isua/I fapa Isua hmingin kan dîl a che,” tiin Pathian kan address thin.

Tawngtai hi uluk taka neih thin tur a ni. Pathian kan biak pawhna a nih avangin kan inbuatsaih tha hle tur a ni.


 
Design by Free WordPress Themes | Re-arranged by Lei hringnun